Εισήγηση για την Α’ Εθνική

Από καιρό δοκιμάζω διάφορους τρόπους να παρουσιάσω συνοπτικά και οργανωμένα τις σκέψεις μου για το πρωτάθλημα Α’ Εθνικής. Το πρόβλημα είναι κυρίως στο «συνοπτικά», μολονότι και η απαίτηση για «οργανωμένα» δεν είναι εύκολο να υλοποιηθεί, αφού εμπλέκονται μια σειρά από παραμέτρους και λεπτομέρειες, πολλές φορές άγνωστες ή αόρατες και για έμπειρους σκακιστές, τεχνικούς, και παράγοντες.

Τελικά αποφάσισα να χρησιμοποιήσω σαν σκελετό το επόμενο κείμενο, που αποτελεί χωρίς διορθώσεις ή αλλαγές, με την προσθήκη μόνο τυπογραφικών στοιχείων (χρώματα, έντονα, πλάγια κλπ), μια εισήγησή μου προς την Τεχνική Επιτροπή και το ΔΣ της ΕΣΟ της 6/11/2009. Η σκέψη μου είναι ότι αφενός θα μπορώ ίσως μελλοντικά να τον εμπλουτίζω και να τον εξειδικεύω με αναφορές σε επόμενα δημοσιεύματα (π.χ. στα διάφορα σημεία όπου «είναι γνωστά οι θέσεις» έχουν γραφτεί δεκάδες σελίδες και ακούγονται επί χρόνια ισχυρά επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα) και αφετέρου, ελπίζω ότι ίσως προκαλέσει κάποιες δημιουργικές αντιδράσεις και από τους αναγνώστες. Ορίστε λοιπόν!

Α. Μικρή σκακιστική Ολυμπιάδα

Θέλω να ξανακάνω σαφές για πολλοστή φορά τα τελευταία 25 χρόνια ότι θεωρώ το σύστημα της μικρής σκακιστικής Ολυμπιάδας όχι απλώς το καλύτερο, αλλά το μοναδικό αποδοτικό για το ελληνικό σκάκι, με δεδομένη τη γεωγραφική, τη χωροταξική, και τη σκακιστική διάρθρωση της χώρας μας.

Σημειώνω, για να βρίσκεται, ότι για εμένα στην έννοια της Μικρής σκακιστικής Ολυμπιάδας συμπεριλαμβάνονται επίσης παράλληλες εκδηλώσεις, από το ξεχασμένο Συνέδριο μέχρι σεμινάρια, εκθέσεις κ.ο.κ. που δίνουν ευρύτερη σκακιστική αξία στη διοργάνωση από εκείνη ενός απλού τουρνουά.

Με αυτό το δεδομένο, θεωρώ ότι το πρωτάθλημα του 2009 (και το δοκιμαστικό του 2008) έχουν δώσει ήδη αρκετά στοιχεία που θα μας βοηθήσουν να προσεγγίσουμε αυτόν το στόχο.

Δεν θα σταθώ στην εκ νέου αναλυτική περιγραφή θετικών (μαζικότητα στη συμμετοχή) και αρνητικών (τεχνικά, οργανωτικά) στοιχείων· τα θεωρώ γνωστά. Γι’ αυτό προχωρώ σε στοιχεία του σχεδιασμού για τα επόμενη χρόνια.

Ένας ζωγράφος των σκακιστών

«Ρίξε μια ματιά σε αυτό το link από την Εθνική Πινακοθήκη», μου έγραψε ο φίλος Κώστας (μια φορά μετρ, πάντα μετρ). Ο σύνδεσμος με οδήγησε στον πιο πάνω πίνακα, από το 1903, με τίτλο «Το σκάκι»:

Ο καλλιτέχνης είναι ο Σπύρος Βικάτος (1878, Αργοστόλι – 1960, Αθήνα), που ομολογώ ότι δεν τον γνώριζα.  Οι γνώσεις μου για τα εικαστικά είναι μάλλον μέτριες, όμως είχα τουλάχιστον ακούσει για τη Σχολή του Μονάχου και τους μεγάλους της εκπροσώπους.

Αποφάσισα να κάνω λίγη έρευνα γι’ αυτόν τον Κεφαλλονίτη ζωγράφο και ανακάλυψα διάφορα. Για παράδειγμα, αυτό εδώ το άρθρο για το νεαρό ζωγράφο Σπυρίδωνα Βικάτο, από την επιθεώρηση Πινακοθήκη του 1904.

Μετά, ανακάλυψα την αυτοπροσωπογραφία του (δεξιά) στον ιστότοπο της ΑΣΚΤ και τον κατάλογο των έργων του στο ψηφιακό αρχείο αναζήτησης των ελληνικών βιβλιοθηκών, openarchives.gr, εδώ.

Και ανάμεσα στα έργα του ανακάλυψα ότι υπάρχει ένας ακόμη πίνακας με ίδιον τίτλο, «Το σκάκι». Δυστυχώς, μπόρεσα να τον βρω μόνο σε αυτήν εδώ την κακή φωτογραφική αναπαραγωγή από την επιθεώρηση Ημερολόγιο της Μεγάλης Ελλάδος, τομ. 3, αρ. 3, του 1924.

Γνωρίζει άραγε κάποιος περισσότερα σκακιστικά γι’ αυτόν τον καλλιτέχνη που ήταν μεν κυρίως ζωγράφος πορτρέτων, αλλά πιθανότατα ήταν και σκακιστής (ή, τουλάχιστον, του άρεσε να εμπνέεται από τους σκακιστές);

Πενήντα χρόνια Αστερίξ

Αποκλείεται να μπήκατε σήμερα στο Διαδίκτυο και να μην το καταλάβατε. Ο Αστερίξ έγινε 50 χρονών.  Από το πρωί φροντίζει να μας το θυμίζει το Google με το διπλανό, ειδικά αφιερωμένο λογότυπό του. Εμένα μου το θύμισε αυτό εδώ το πλούσιο δημοσίευμα στη Λεξιλογία, το γλωσσικό φόρουμ που παρακολουθώ.

Τώρα, όσο τρελοί και αν  ήταν εκείνοι οι Ρωμαίοι, δεν μπορώ να θυμηθώ αν έπαιζαν σκάκι. Δυστυχώς, ενώ πέρασαν από τα χέρια μου όλα τα τεύχη (της παλιάς σειράς τουλάχιστον), δεν έχω ούτε ένα σήμερα στα χέρια μου για να τα ξεφυλλίσω και να δω. Και δεν θα μου έκανε εντύπωση, αφού ο ένας από τους δημιουργούς και συνεχιστής του διάσημου γαλλικού κόμιξ, ο Ουντερζό είναι σκακιστής.

Παρατηρήστε τη φωτογραφία στα δεξιά, από μια συνέντευξη που έδωσε στο BBC πριν από περίπου δύο χρόνια τέτοιον καιρό. Ναι μεν μοιάζει απλώς με μια αναμνηστική σκακιέρα, με πιόνια Ρωμαίους και Γαλάτες, κάτι παρόμοιο με το σετ στην άκρη δεξιά, αλλά μου φαίνεται ότι στο βάθος, στη σωστή θέση (δεξιά του μαύρου), φαίνεται καθαρά και ένα μαύρο σκακιστικό χρονόμετρο!

Για μένα, και ελπίζω να μην έχω κάνει λάθος, δεν μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερη ένδειξη φανατικού φίλου του σκακιού από ένα ειδικό χρονόμετρο για μπλιτσάκια στο χώρο εργασίας.

Μια διαφήμιση με και για το σκάκι

Η διαφήμιση (για το αναψυκτικό Amp) διαδραματίζεται στη Νέα Υόρκη, με πρωταγωνιστές τους «ανώνυμους» σκακιστές που παίζουν στις πλατείες της αμερικανικής μεγαλούπολης.

Η σκακιστική δραχμή και τα ξαδελφάκια της

Καθώς θα γεννιούνται ολοένα και περισσότεροι Έλληνες που θα μεγαλώνουν με το τρίτο επίσημο νόμισμα του ελληνικού κράτους (μετά το φοίνικα του Καποδίστρια και τη νεκραναστημένη δραχμή από τον Όθωνα και τους φιλέλληνες Βαυαρούς του), θα γίνεται ολοένα και πιο σπάνιο να βρεις Έλληνα που θα έχει πιάσει στα χέρια του ένα πολύ σπάνιο κέρμα: τις σκακιστικές δραχμές.

Με αφορμή τη δεύτερη σκακιστική ολυμπιάδα της Θεσσαλονίκης, το 1988, το Εθνικό Νομισματοκοπείο έκοψε το αναμνηστικό κέρμα κανονικής κυκλοφορίας, σε ασημένιο χρώμα (πιο σωστή είναι η απόχρωση που φαίνεται στο άκρο αριστερά) με αξία 100 δραχμών που βλέπετε στην εικόνα. Το κέρμα κόπηκε όμως μόνο σε 30.000 κομμάτια και πρακτικά δεν κυκλοφόρησε ποτέ στην αγορά, αλλά πουλήθηκε σε συλλέκτες, που τα διατήρησαν μέσα στην ειδική, φτηνή πλαστική συσκευασία τους. Θεωρητικά πάντως, θα μπορούσε κανείς να πάει να ψωνίσει με τα κέρματα αυτά· κανείς βέβαια δεν το έκανε αυτό και το Δημόσιο απλώς εισέπραξε το ονομαστικό αντίτιμό τους σαν να ήταν συλλεκτικό σουβενίρ. (Μερικά χρόνια αργότερα, με αφορμή άλλα αθλητικά γεγονότα, άρχισαν να κόβονται πολλά αναμνηστικά κέρματα κανονικής κυκλοφορίας, με χρυσό χρώμα· εκείνα κόπηκαν σε εκατομμύρια κομμάτια και μπήκαν κανονικά στην κυκλοφορία.) Όπως φαίνεται, το κέρμα είχε από τη μια όψη μια σκακιστική σύνθεση με το Λευκό Πύργο και από την άλλη μια σύνθεση με μια σκακιέρα και με το σήμα και τη μασκότ της σκακιστικής ολυμπιάδας.

Με την ίδια ευκαιρία, της Ολυμπιάδας του 1988, το Εθνικό Νομισματοκοπείο έκοψε σε 3.000 κομμάτια και ένα αναμνηστικό κέρμα από ασήμι, με ονομαστική αξία 500 δραχμές. Τα νομίσματα όμως από πολύτιμο μέταλλο δεν κυκλοφορούν ποτέ στην αγορά και δεν διατίθενται ποτέ στην ονομαστική αξία τους, αλλά σε τιμή αρκετά μεγαλύτερη και από την τρέχουσα αξία τους σε πολύτιμο μέταλλο (αν θυμάμαι καλά, το καθένα κόστιζε τότε πέντε χιλιάρικα). Αυτό το κέρμα, που είναι μικρότερο, είχε την πίσω όψη ίδια με το κατοστάρικο, αλλά μπροστά έχει μια σύνθεση με κεντρικό μοτίβο παρμένο από τον κρατήρα του Εξηκία. Η γνωστή αυτή σύνθεση δείχνει τον Αχιλλέα και τον Αίαντα να παίζουν «πεσσούς», ένα αρχαίο επιτραπέζιο παιχνίδι (του οποίου τους κανόνες όμως δεν γνωρίζουμε ακριβώς). Στη φωτογραφία διακρίνεται και η ειδική προστατευτική πλαστική θήκη του κέρματος.

Τα ελληνικά σκακιστικά κέρματα ήταν χρονικά, από όσο γνωρίζω, τα δεύτερα που κυκλοφόρησαν με τέτοια θεματική στον κόσμο. Άλλο σκακιστικό κέρμα με αποτίμηση σε δραχμές δεν κυκλοφόρησε· υπάρχουν όμως σκακιστικά κέρματα με αποτίμηση σε μακρινά εγγονάκια της αρχαίας δραχμής ή, αν θέλετε, μακρινά ξαδέλφια της νεοελληνικής.

Πριν συνεχίσετε την ανάγνωση του άρθρου (πατώντας εδώ), μπορείτε αν θέλετε να προσπαθήσετε, σαν σε κουίζ, να απαντήσετε στις τρεις επόμενες ερωτήσεις (που επαναλαμβάνονται και στο πρώτο σχόλιο του άρθρου). Επισημαίνω ότι και στα σχόλια υπάρχουν πολλές υποδείξεις που οδηγούν στην απάντηση των επόμενων ερωτήσεων:

1) Ποιο είναι το διεθνώς παλαιότερο κέρμα κανονικής κυκλοφορίας με σκακιστική παράσταση;

2) Σε ποια άλλη χώρα ή άλλες χώρες κυκλοφόρησαν σκακιστικά νομίσματα (ασχέτως μετάλλου) με αποτίμηση σε νόμισμα που είναι ξαδελφάκι της δραχμής;

3) Και, η πραγματικά δύσκολη ερώτηση, τα υπόλοιπα τα βρίσκει κανείς εύκολα στο Διαδίκτυο: υπάρχει σε κάποιο ή κάποια από αυτά τα κέρματα με την τιμή σε δραχμοξαδελφάκια και κάποια επιπλέον σχέση με τη σύγχρονη Ελλάδα;