Α’ Εθνική ‘09: Θρίαμβος του Άρπαντ Έλο και των ελβετιστών

ΣΟ Καβάλας, πρωταθλητής Α' Εθνικής 2009

…και του ΣΟ Καβάλας βέβαια, όπως ήταν λογικό και αναμενόμενο χάρη στην πανίσχυρη αλλά και ισορροπημένη σύνθεσή της ομάδας του (που βλέπετε εδώ στη φωτο από τον επίσημο ιστότοπο, μετά την βράβευσή τους).

Υποθέτω ότι οι επιμελείς αναγνώστες θα έχετε παρακολουθήσει όλα τα τεχνικά στοιχεία (αποτελέσματα, παρτίδες κλπ) από τον επίσημο ιστότοπο των αγώνων (πατήστε εδώ), που ολοκληρώθηκαν χτες 9/7 στη Χαλκιδική με 2η την ΠΣ Περιστερίου και 3η την ΕΣ Θεσσαλονίκης, οπότε σκοπεύω στα επόμενα σχετικά άρθρα να εστιάσω την προσοχή μου σε διαφορετικά οργανωτικά θέματα.

Προς το παρόν, και για να εξηγήσω τον τίτλο του άρθρου, παραθέτω τους δύο επόμενους πίνακες. Ο πρώτος είναι ο τελικός πίνακας βαθμολογίας των αγώνων, καταστρωμένος κατά τον παραδοσιακό τρόπο, του συστήματος πουλ:

Η πρώτη «σύγχρονη» σκακιστική παρτίδα

Τους δύο μήνες ανάπαυσης στο σκακιστικό του ιστολόγιο, Σκάκι στα σχολεία, ο Ηλίας Οικονομόπουλος έστρεψε το ενδιαφέρον του στο alter ego του, την ισπανική γλώσσα. Ως «νυν και αεί» σκακιστής όμως, δεν παρέλειψε να παρουσιάσει από το άλλο του ιστολόγιο, την Galería Hispánica (ένα ιστολόγιο που «αποσκοπεί στην παρουσίαση και έρευνα της λογοτεχνίας, της γλώσσας και του πολιτισμού της Ισπανίας και των χωρών της Λατινικής Αμερικής») μια παλιότερη μελέτη του σχετικά με την πιθανόν πρώτη καταγραμμένη παρτίδα σύγχρονου σκακιού στην ιστορία.

Πρόκειται για το σκάκι της αγάπης (escacs d’amor) ένα πανέμορφο ποίημα το οποίο χρησιμοποιεί το σκάκι σαν μια αλληγορία του έρωτα. Οι τρεις δημιουργοί του το συνέλαβαν ως μια παρτίδα ανάμεσα στον Καστέλβι (που παίζει με τα Λευκά και υποδύεται τον Άρη και τον Έρωτα) και τον Βινιόλες (που παίζει με τα Μαύρα και υποδύεται την Αφροδίτη και τη Δόξα). Ο Άρης προσπαθεί να κερδίσει την αγάπη της Αφροδίτης, ενώ ο Ερμής (που τον υποδύεται ο Φενολιάρ, ισχυρός σκακιστής της εποχής) παίζει το ρόλο του ρυθμιστή ή διαιτητή, κάνει σχόλια, και θέτει τους κανόνες.

Ο τόπος είναι η Βαλένθια (Βαλένσια την αποδίδει βέβαια σωστά ο Ηλίας), περί το 1475 και οι πρωταγωνιστές ήταν διάσημοι και ισχυροί της εποχής. Ο Φρανσέσκ ντε Καστέλβι [Francesc de Castellvi] ήταν σύμβουλος στην αυλή του βασιλιά Φερδινάνδου, του συζύγου της Ισαβέλας, ο Μπερνάτ Φενολιάρ [Bernat Fenollar] ήταν γραμματέας του Φερδινάνδου, ιερέας, καθηγητής μαθηματικών κ.ά., ενώ ο Ναρσίς Βινιόλες [Narcis Vinyoles] ήταν  πολιτικός, συγγραφέας και ανώτατος δικαστικός.

Στο άρθρο του ο Ηλίας παρουσιάζει αυτή την θεωρούμενη ως πρώτη καταγραμμένη παρτίδα σύγχρονου σκακιού (με τη βασίλισσα να ασκεί τις σημερινές υπερδυνάμεις της), τους πρώτους στίχους του ποιήματος (σε προαναγεννησιακά καταλανικά, που κάτι σου θυμιζουν όταν τα διαβάζεις αλλά δεν μπορείς να είσαι και απόλυτα βέβαιος) αλλά και πολλά στοιχεία ακόμη που ενισχύουν την αίσθηση ότι το σύγχρονο σκάκι είναι πολύ πιθανό να γεννήθηκε στην Ισπανία της ρεκονκουίστα, της ανακατάκτησης από τους Άραβες. Πατήστε εδώ για να απολαύσετε όλο το άρθρο του Ηλία.

Ποιες είναι οι «σωστές» περιφέρειες της Αττικής;

Στο διπλανό χάρτη (από τη Wikipedia, με λίγη προσωπική επεξεργασία) βλέπουμε την τρέχουσα διοικητική διαίρεση της περιφέρειας Αττικής. Τα χρωματιστά στο κέντρο είναι η Νομαρχία Αθηνών με τις τέσσερις ζώνες της, όπως έχουν οριστεί από τις ίδιες τις υπηρεσίες της.  (Με κόκκινο: Δήμος Αθηναίων, πράσινο: Δυτική Αθήνα, πορτοκαλί: Νότια Αθήνα, ασημί: Βόρεια Αθήνα). Το αχνό κάτω από το πράσινο είναι το ηπειρωτικό μέρος της Νομαρχίας Πειραιά (φαίνεται και το ανατολικό μέρος του νησιού της Σαλαμίνας), στο πάνω αριστερό μέρος του χάρτη έχουμε (λίγο από) τη Δυτική Αττική, στο δεξιό μέρος (το νότιο και κεντρικό μέρος κυρίως από) την Ανατολική Αττική. Πολλά σχετικά στοιχεία θα βρείτε εύκολα στην ελληνική Βικιπαίδεια, π.χ. εδώ.

Με βάση και τα τρέχοντα σκακιστικά δεδομένα, θα πίστευε κανείς ότι μια λογική διαίρεση θα ξεκινούσε από τη Νομαρχία Πειραιά (ένα σταθερό σημείο αναφοράς), θα συνέχιζε με το Δήμο Αθηναίων, και στη συνέχεια θα δημιουργούσε συνεργασίες καθεμίας από τις τρεις σκακιστικά προηγμένες ζώνες της Αθήνας με το πλησιέστερο γειτονικό κομμάτι των άλλων δύο νομαρχιών: Με τη Δυτική Αθήνα τη Δυτική Αττική, με τη Νότια Αθήνα το νότιο (παραλιακό) μέρος της Ανατολικής Αττικής, με τη Βόρεια Αθήνα το κεντρικό και το βόρειο μέρος της Ανατολικής Αττικής. Φαίνεται λογικό, πρακτικό και εύχρηστο. Ίσως υπάρχουν κάποιες οριακές περιπτώσεις που θέλουν μια ειδική μεταχείριση, αλλά κατά τα υπόλοιπα όλα μοιάζουν εύκολα και απλά. Έτσι έγιναν λίγο-πολύ και τα πρόσφατα σχολικά: στον Πειραιά το «νομαρχιακό», στην Αθήνα το κεντρικό, στο Χαϊδάρι το δυτικό, στην Πεύκη το βόρειο, στην Καλλιθέα το νότιο.

Στην Καλλιθέα; Μια στιγμή —η Καλλιθέα (της «Νότιας Αθήνας») μαζί με το Μοσχάτο και τον Ταύρο (της «Δυτικής Αθήνας») δεν ανήκουν στην «περιφέρεια Πειραιά» κατά την ΕΣΣΝΑ; Ε, δεν πειράζει, ο εκπρόσωπος της Καλλιθέας είναι στην επιτροπή της νότιας περιφέρειας και μαζί με τον εκπρόσωπο του Μοσχάτου δούλεψαν για το σχολικό πρωτάθλημα της άλλης περιφερειακής επιτροπής που…

Μπερδευτήκατε; Έχει και άλλα τέτοια ο μπαξές, όρεξη νάχει κανείς να ασχολείται και να ψάχνει. Στην καλύτερη περίπτωση είναι εξισορροπητικές προσπάθειες με κάποια (ισχυρή ή αμφίβολη) λογική, στη χειρότερη μικρορουσφέτια (ή απομεινάρια από παλιότερα μικρορουσφέτια). Γι’ αυτό και ακούστηκε ευχάριστα στα αυτιά πολλών εκπροσώπων σωματείων στην προχθεσινή Γενική Συνέλευση της ΕΣΣΝΑ η πρόταση της «Άνοιξης» για διαίρεση κατά Νομαρχίες.

Μόνο που στο σημερινό αττικό σκάκι, η διαίρεση αυτή θα σήμαινε πολλά προβλήματα καταρχήν για τη Δυτική Αττική και ίσως το νότιο τμήμα της Ανατολικής Αττικής. Θα δημιουργούσε επίσης ένα τέρας, που θα κάλυπτε ολόκληρη τη Νομαρχία Αθηνών και θα απορροφούσε κάθε σταγόνα σκακιστικής ζωής από τις άλλες τρεις νομαρχίες. Η γνώμη μου είναι λοιπόν να διατηρήσουμε τη λογική του συστήματος των πέντε περιφερειών, αλλά χωρίς παραλογισμούς και «μικρορουσφέτια». Τα οριακά σωματεία της Νομαρχίας Αθηνών θα πρέπει ίσως να έχουν δικαίωμα για συγκοινωνιακούς λόγους να ζητήσουν να περάσουν στη γειτονική τους ζώνη, αρκεί να μη δημιουργούνται σημαντικές αγωνιστικές ανισορροπίες.

Οι συνέργειες Δυτικής Αθήνας και Δυτικής Αττικής είναι προχωρημένες σε πολλά επίπεδα (όχι μόνο στο σκάκι) και δεν βλέπω το λόγο γιατί να μείνει το σκάκι απέξω. Η διαίρεση της Ανατολικής Αττικής σε παραλιακή και βορειοκεντρική σκακιστική ζώνη επίσης λειτουργεί καλά μέχρι σήμερα, καθώς π.χ. διαδρομές όπως Μαραθώνας-Βουλιαγμένη ή Άνοιξη-Λαύριο με ένα μέσο δημόσιας συγκοινωνίας ακούγονται κακόγουστο αστείο.

Επιπλέον, δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην υπάρχουν συνεργασίες γειτονικών σκακιστικών περιφερειών: του Πειραιά με τη Νότια περιφέρεια, του Κέντρου με όλες, της Βόρειας με τη Δυτική, ανάλογα με την περίσταση και την περίπτωση. Το σημαντικό είναι όμως να ακολουθούμε, έστω grosso modo τις υπάρχουσες πολιτικές και διοικητικές δομές. Το γιατί είναι νομίζω προφανές.

Σκάκι και τεστοστερόνη

Έχω αναφερθεί και στο παρελθόν στην πολύ δυναμική ανοιχτή λίστα συζητήσεων των ΣΟ  Παγκρατίου και ΣΜΑΟ Καισαριανής. Τις τελευταίες ημέρες ξετυλίχτηκε εκεί μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για το σκάκι από την πλευρά των ανδρών και από την πλευρά των γυναικών με αφορμή μια παρέμβαση του Ηλία Κουρκουνάκη στο Ιστολόγιο του Γάτου του Σρέντινγκερ (για ευκολία αναφοράς, επαναλαμβάνω επίσης το κείμενο του Ηλία στα σχόλια του παρόντος άρθρου).

Στη διάρκεια της συζήτησης, ο ακαδημαϊκός και μετρ Νίκος Καλλίθρακας-Κόντος υπέδειξε ένα άρθρο για μια κοινωνιολογική μελέτη (Testosterone and Chess Competition) που δημοσιεύτηκε το 1992, από την Αμερικανική Κοινωνιολογική Εταιρεία όπου οι ερευνητές Allan Mazur, Alan Booth και James M. Dabbs Jr. εξετάζουν τη συσχέτιση ανάμεσα στην τεστοστερόνη και τους σκακιστικούς αγώνες. Σύμφωνα με την έρευνά τους αυτή,

«Η ορμόνη τεστοστερόνη (Τ) έχει κεντρικό ρόλο στις πρόσφατες θεωρίες για την κατανομή σε επίπεδα ιεραρχίας κατά τη διάρκεια αντιπαραθέσεων πρόσωπο με πρόσωπο. Η έρευνα της υπόθεσης του μηχανισμού Τ ήταν μεθοδολογικά εύχρηστη σε αθλητικές εκδηλώσεις με φυσική καταπόνηση, όπου τα αποτελέσματα φάνηκαν να υποστηρίζουν την υπόθεση αυτή, αν και η γενίκευσή τους στο συνήθη κοινωνικό ανταγωνισμό είναι αμφιλεγόμενη. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των σκακιστών είναι ένα βήμα πιο κοντά στο συνήθη κοινωνικό ανταγωνισμό επειδή δεν απαιτεί φυσική πάλη και προσφέρει το πεδίο των δοκιμών για την υπόθεση του μηχανισμού Τ, οι οποίες αναφέρονται στη μελέτη.

»Διαπιστώνουμε ότι οι νικητές των σκακιστικών τουρνουά παρουσιάζουν μεγαλύτερα επίπεδα τεστοστερόνης από τους ηττημένους. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαγωνιζόμενοι παρουσιάζουν αύξηση των επιπέδων της τεστοστερόνης τους, σαν να προετοιμάζονται για τις αναμετρήσεις.

»Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν σε γενικές γραμμές τις πρόσαφτες θεωρίες για το ρόλο της ορμόνης Τ για την κατανομή σε επίπεδα ιεραρχίας.»

Προσωπικά, δεν μπορώ να γνωρίζω τη βαρύτητα αυτής της μελέτης και είμαι κάπως επιφυλακτικός σε κοινωνιολογικές μελέτες που βασίζονται σε μικρά στατιστικά δείγματα, επειδή συχνά απλώς αποδεικνύουν αυτό που θέλουν να αποδείξουν. Πάντως, για να διαβάσετε ολόκληρη τη μελέτη (στα αγγλικά) θα πρέπει να μπείτε στον ιστότοπο της Αμερικανικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας και να αγοράσετε ολόκληρο το συγκεκριμένο άρθρο. Επισημαίνω ότι η χρήση και διανομή του δεν είναι ελεύθερη.

Τα ελληνικά έλο και το παρασιτικό αδελφάκι τους

Η κανονική κατανομή, το θεμέλιο του συστήματος έλο ( από την αγγλική Wikipedia)

Περιεχόμενα

1. Εισαγωγή

2. Στοιχεία

3. Παρατηρήσεις

4. Δια ταύτα

Τα τελευταία χρόνια αρθρογράφησα συχνά (και σε αυτό εδώ το ιστολόγιο) αλλά και εισηγήθηκα στο ΔΣ της ΕΣΟ για την ανάγκη να υπάρξει σοβαρή παρέμβαση στο σύστημα των ελληνικών βαθμών αξιολόγησης. Πίστευα (μάλλον αφελώς κατά πως φαίνεται) ότι με δεδομένη την όποια πείρα μου στο θέμα, θα αρκούσε η «γκρίνια» μου για να κινητοποιηθεί όποιος θα έπρεπε να κινητοποιηθεί. Δυστυχώς, οι αντιδράσεις που συνάντησα (και συναντώ ακόμη) ξεκινούν από την αδιαφορία και, περνώντας από την απροθυμία και την ενόχληση, φτάνουν μέχρι μια ανεξήγητη, δύσκολα συγκαλυπτόμενη εχθρότητα.

Είπα λοιπόν να θυμηθώ τα φοιτητικά μου χρόνια (από τότε έχω να κάνω ασκήσεις στατιστικής..) και να κάνω μια περιπτωσιακή μελέτη (case study στα καθ’ ημάς) για να [απo]δείξω αυτό που εμένα μου αρκούσε ότι διαισθανόμουν. Για τη μελέτη χρησιμοποίησα τους διεθνείς βαθμούς αξιολόγησης («έλο» θα τα λέω συχνά) που δημοσίευσε η παγκόσμια σκακιστική ομοσπονδία, FIDE, φέτος τον Ιανουάριο 2009 για τους Έλληνες σκακιστές, καθώς και τους εθνικούς βαθμούς αξιολόγησης που δημοσίευσε λίγες ημέρες αργότερα η ελληνική σκακιστική ομοσπονδία, η ΕΣΟ. Πήρα και τα δύο δείγματα από τους σχετικούς ιστότοπους. Το πλήθος των σκακιστών και στα δύο δείγματα είναι αρκετά μεγάλο –και αρκετά ανομοιογενές. Από τη στιγμή όμως που ήθελα να κάνω περισσότερο ποιοτική παρά ποσοτική μελέτη, ήταν νομίζω αρκετό.

1. Εισαγωγή  —Οι προϋποθέσεις για τη μελέτη:

Αυτό που ήθελα ήταν να διασφαλίσω με κάποιον τρόπο ότι θα εξετάσω βαθμούς αξιολόγησης που θα είναι «φρέσκοι», από ενεργούς σκακιστές. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με συγκριτική μελέτη προηγούμενων πινάκων, αφενός όμως πίστευα ότι ακόμη και το φωτογραφικό στιγμιότυπο του Ιανουαρίου θα ήταν αρκετό για να δείξει το πρόβλημα και αφετέρου, πολύ πεζά, απλώς δεν είχα τα σχετικά στοιχεία στη διάθεσή μου.

Έτσι έθεσα τις εξής προϋποθέσεις:

• Για τους διεθνείς βαθμούς (που δημοσιεύονται με μικρότερη χρονική περιοδικότητα) εξέτασα όσους είχαν έστω και μια αξιολογημένη παρτίδα.

• Για τα εθνικά έλο αντίθετα (που έχουν εξάμηνη περιοδικότητα) εξέτασα όσους είχαν τουλάχιστον οκτώ αξιολογημένες παρτίδες (επτά είναι σήμερα το πιο συνηθισμένο τουρνουά, άρα τουλάχιστον ένα πλήρες αξιολογημένο τουρνουά συν μια παρτίδα).

Επίσης αποφάσισα στη συγκέντρωση των στοιχείων από τον εθνικό πίνακα να αρχίσω από το 1100 επειδή τα εθνικά έλο «κόβονται» (δεν δημοσιεύονται) από το 1005 και κάτω, ενώ μεταξύ 1000 και 1100 υπάρχουν δημοσιευμένοι και πολλοί «βαθμοί δραστηριότητας» (ανάλογα με τον αριθμό παιγμένων παρτίδων) –που ενώ μοιάζουν, δεν έχουν σχέση με τους βαθμούς αξιολόγησης και απλώς περιπλέκουν την κατανόηση των πραγμάτων.

Αφού διαπίστωσα ότι με την επιλογή αυτή είχα και πληθικά παρεμφερές δείγμα στο κοινό διάστημα εθνικών-διεθνών έλο 1400-2600, άρχισα την αξιολόγησή τους.

Η λυδία λίθος για την εξέταση της αξιοπιστίας του συστήματος είναι βέβαια ο βαθμός που προσεγγίζει την κανονική κατανομή, το θεμέλιο του συστήματος αξιολόγησης του καθηγητή Έλο (εικόνα στην αρχή του άρθρου).

Η κανονική («κωδωνοειδής») κατανομή, την οποία συναντούμε πολύ συχνά κατά τη στατιστική παρακολούθηση φυσικών φαινομένων, χαρακτηρίζεται από το ότι αριστερά και δεξιά της μέσης τιμής της, σε απόσταση μίας τυπικής απόκλισης (που έχει οριστεί από τον Έλο στους 200 βαθμούς αξιολόγησης) βρίσκεται το 68,2% του συνολικού πληθυσμού του δείγματος, ενώ σε απόσταση δύο τυπικών αποκλίσεων έχει προστεθεί άλλο ένα 27,2%, φτάνοντας συνολικά στο 95,4% του πληθυσμού.

Με άλλα λόγια, το 95% των σκακιστών θα (πρέπει να) βρίσκονται στους συν/πλην 400 βαθμούς απόσταση από τη μέση τιμή.

2. Στοιχεία:

Πατήστε εδώ για να συνεχίσετε