ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Σκάκι και τεστοστερόνη

chesstosteroneΈχω αναφερθεί και στο παρελθόν στην πολύ δυναμική ανοιχτή λίστα συζητήσεων των ΣΟ  Παγκρατίου και ΣΜΑΟ Καισαριανής. Τις τελευταίες ημέρες ξετυλίχτηκε εκεί μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για το σκάκι από την πλευρά των ανδρών και από την πλευρά των γυναικών με αφορμή μια παρέμβαση του Ηλία Κουρκουνάκη στο Ιστολόγιο του Γάτου του Σρέντινγκερ (για ευκολία αναφοράς, επαναλαμβάνω επίσης το κείμενο του Ηλία στα σχόλια του παρόντος άρθρου).

Στη διάρκεια της συζήτησης, ο ακαδημαϊκός και μετρ Νίκος Καλλίθρακας-Κόντος υπέδειξε ένα άρθρο για μια κοινωνιολογική μελέτη (Testosterone and Chess Competition) που δημοσιεύτηκε το 1992, από την Αμερικανική Κοινωνιολογική Εταιρεία όπου οι ερευνητές Allan Mazur, Alan Booth και James M. Dabbs Jr. εξετάζουν τη συσχέτιση ανάμεσα στην τεστοστερόνη και τους σκακιστικούς αγώνες. Σύμφωνα με την έρευνά τους αυτή,

«Η ορμόνη τεστοστερόνη (Τ) έχει κεντρικό ρόλο στις πρόσφατες θεωρίες για την κατανομή σε επίπεδα ιεραρχίας κατά τη διάρκεια αντιπαραθέσεων πρόσωπο με πρόσωπο. Η έρευνα της υπόθεσης του μηχανισμού Τ ήταν μεθοδολογικά εύχρηστη σε αθλητικές εκδηλώσεις με φυσική καταπόνηση, όπου τα αποτελέσματα φάνηκαν να υποστηρίζουν την υπόθεση αυτή, αν και η γενίκευσή τους στο συνήθη κοινωνικό ανταγωνισμό είναι αμφιλεγόμενη. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των σκακιστών είναι ένα βήμα πιο κοντά στο συνήθη κοινωνικό ανταγωνισμό επειδή δεν απαιτεί φυσική πάλη και προσφέρει το πεδίο των δοκιμών για την υπόθεση του μηχανισμού Τ, οι οποίες αναφέρονται στη μελέτη.

»Διαπιστώνουμε ότι οι νικητές των σκακιστικών τουρνουά παρουσιάζουν μεγαλύτερα επίπεδα τεστοστερόνης από τους ηττημένους. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαγωνιζόμενοι παρουσιάζουν αύξηση των επιπέδων της τεστοστερόνης τους, σαν να προετοιμάζονται για τις αναμετρήσεις.

»Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν σε γενικές γραμμές τις πρόσαφτες θεωρίες για το ρόλο της ορμόνης Τ για την κατανομή σε επίπεδα ιεραρχίας.»

Προσωπικά, δεν μπορώ να γνωρίζω τη βαρύτητα αυτής της μελέτης και είμαι κάπως επιφυλακτικός σε κοινωνιολογικές μελέτες που βασίζονται σε μικρά στατιστικά δείγματα, επειδή συχνά απλώς αποδεικνύουν αυτό που θέλουν να αποδείξουν. Πάντως, για να διαβάσετε ολόκληρη τη μελέτη (στα αγγλικά) θα πρέπει να μπείτε στον ιστότοπο της Αμερικανικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας και να αγοράσετε ολόκληρο το συγκεκριμένο άρθρο. Επισημαίνω ότι η χρήση και διανομή του δεν είναι ελεύθερη.

Advertisements

19 Μαρτίου, 2009 - Posted by | ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΑΚΙ | , , , , , ,

8 Σχόλια »

  1. Παρέμβαση-σχόλιο του Ηλία Κουρκουνάκη στο skakistiko.blogspot.com, 16/3/2009

    Η δυνατότητα που προσφέρει το σκάκι για ισότιμη συμμετοχή ανδρών/γυναικών, αγοριών/κοριτσιών, διαφορετικών ηλικιών κλπ., αποτελεί σημαντικό πεδίο γενικότερης πολιτικής παρέμβασης στην εξέλιξη της κοινωνίας. Επομένως, η σωστή χρήση μεθόδων όπως της ποσόστωση ή κάποιων ειδικών βραβείων μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στον τρόπο ένταξης των σκακιστόπαιδων (ανεξαρτήτως ηλικίας!) στην κοινωνία, αλλά και στην προσωπική τους αθλητική πορεία.

    Το θέμα είναι μεγάλο και έχω του αφιερώσει εκτενές κεφάλαιο στο παλιότερο βιβλίο μου «Σκάκι και Σύγχρονη Κοινωνία» (εκδόσεις “Δελφίνι”, 1995). Συνοπτικά, η προσωπική μου άποψη είναι ότι υπάρχει ανάγκη για ξεχωριστούς αγώνες γυναικών, προκειμένου να διευκολυνθεί η ένταξή τους στη σκακιστική κοινότητα και να καλυφθούν εν μέρει οι κοινωνικές αδικίες που έχουν υποστεί και εξακολουθούν να υφίστανται οι γυναίκες. Από την άλλη πλευρά, είναι σκόπιμο αυτού του είδους οι αγώνες να είναι σχετικά λίγοι και οι γυναίκες/νεανίδες να συμμετέχουν σε “μικτούς” αγώνες. Η πράξη, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες, έχει αποδείξει ότι μέγιστη εξέλιξη έχουν οι γυναίκες που συμμετέχουν συστηματικά σε μικτούς αγώνες και έτσι έχουν περισσότερες ευκαιρίες να αναμετρηθούν με ισχυρότερους αντιπάλους.

    Στους μικτούς αγώνες, η θέσπιση ειδικών “γυναικείων” βραβείων λειτουργεί αρνητικά από μακροπρόθεσμη σκοπιά. Το κυριότερο μειονέκτημά τους είναι ότι δημιουργούν τεχνητούς αθλητικούς στόχους οι οποίοι είναι μικρότεροι από αυτούς που μπορούν να επιτευχθούν στην πραγματικότητα, ώστε οι αθλήτριες προσαρμόζουν τις φιλοδοξίες τους, την προετοιμασία τους και τελικά το παιχνίδι τους για να πετύχουν αυτούς ακριβώς τους περιορισμένους στόχους και όχι κάποιους μεγαλύτερους. Αυτή η διαδικασία συχνά λειτουργεί σε υποσυνείδητο επίπεδο και είναι (για ευνόητους λόγους, ελπίζω) πολύ διαφορετική από αυτή των ειδικών βραβείων για μικρές ηλικίες. Κατά συνέπεια, σε όλους τους μικτούς αγώνες είμαι υπέρμαχος των κοινών βραβείων και μόνο, ιδιαίτερα στους νεανικούς. Ας μην ξεχνάμε ότι από τους σημαντικότερους μηχανισμούς που οδήγησαν στη σταδιακή ισοτιμία ανδρών και γυναικών στην ελληνική κοινωνία είναι ο θεσμός των εισαγωγικών εξετάσεων στα ΑΕΙ, χάρη στον οποίο επιτράπηκε να αποδειχθεί έμπρακτα και φυσικά αποδείχθηκε η ικανότητα των γυναικών να συναγωνίζονται με ίσους όρους τους άνδρες σε πνευματικά, τεχνικά και άλλα θέματα.

    Όσο για τα Διασυλλογικά Πρωταθλήματα, το ισχύον καθεστώς πιστεύω ότι μακροπρόθεσμα λειτουργεί αρνητικά για την εξέλιξη των σκακιστριών μας, ιδίως των νεανίδων, ώστε χρειάζεται απαραίτητα να τροποποιηθεί. Αντί να ενθαρρύνει τη συμμετοχή όλο και περισσότερων κοριτσιών στο σκάκι, τελικά αποθαρρύνει αρκετά από αυτά ή και τα απομακρύνει. Αυτό το επί μέρους ζήτημα όμως απαιτεί ξεχωριστή αναλυτική παρουσίαση.

    Εξάλλου, προφανώς θα ήταν πολύ σημαντικό να έχουμε τοποθετήσεις και ενεργών σκακιστριών σε αυτά τα θέματα.

    Σχόλιο από dokiskaki | 19 Μαρτίου, 2009

  2. Προσωπικά, είμαι δύσπιστος απέναντι στις κοινωνιολογικές μελέτες που βιολογικοποιούν ή φυσικοποιούν τις κοινωνικές διαδικασίες. Ιδιαίτερα όταν αποδεικνύουν αυτό που «γνωρίζαμε» απ’ την αρχή (π.χ. ότι για να τα πας καλά στην κοινωνική ιεραρχία ή στο σκάκι πρέπει να είσαι πολύ «άντρας»).
    Ως προς αυτά που λέει ο Ηλίας, έχω κι εγώ την αίσθηση ότι οι ποσοστώσεις και οι ειδικές σκακιέρες δεν βοηθούν, τελικά, τις γυναίκες. Δεν είμαι σίγουρος, σημασία έχει (όπως και πάλι λέει ο Ηλίας) να μας έλεγαν πώς το βλέπουν οι ίδιες οι σκακίστριες, ενεργές ή μη.
    Πάντως, αν σκεφτούμε τα όσα αστειάκια λέγονταν στους (αντρικούς) σκακιστικούς κύκλους, πριν 30 χρόνια, για τις γυναίκες – ε, υπάρχει κάποια πρόοδος. Γενικά, τα επιχειρήματα που προβάλλονται σχετικά με τους λόγους για τους οποίους οι γυναίκες δεν μπορούν να παίξουν καλό σκάκι, θυμίζουν πάρα πολύ όσα λέγονταν πριν 100 χρόνια ως προς το γιατί οι γυναίκες δεν μπορούν, από τη φύση τους, να ψηφίζουν.

    Σχόλιο από Μπουκανιέρος | 20 Μαρτίου, 2009

  3. Στη συζήτηση στη λίστα ΣΟΠ-ΣΜΑΟΚ, ο Ντίνος Αντωνιάδης συνεισέφερε (20/3) με μια παραπομπή προς μια ακόμη πολύ πρόσφατη μελέτη (2008) που έγινε στοιχεία του γερμανικού εθνικού πίνακα αξιολόγησης, από τους Merim Bilalic, Kieran Smallbone, Peter McLeod, και Fernand Gobet. Μπορείτε να βρείτε αυτή τη μελέτη (στα αγγλικά) σε διάφορα σημεία στο Διαδίκτυο, π.χ. εδώ: http://eprints.ma.man.ac.uk/1225/01/covered/MIMS_ep2009_13.pdf (η σύνδεση που δίνει ο Ντ. Αντωνιάδης δεν περιέχει τις εικονες)

    Σύμφωνα με τους ερευνητές,

    «Μια διαδεδομένη ερμηνεία για το μικρό αριθμό γυναικών στα κορυφαία κλιμάκια σε πνευματικά απαιτητικές δραστηριότητες, από το σκάκι μέχρι την επιστήμη, παραπέμπει σε βιολογικές διαφορές στις πνευματικές ικανότητες ανδρών και γυναικών.
    »Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι οι ακραίες τιμές είναι πολύ πιο πιθανό να παρουσιάζονται σε μεγάλα δείγματα από ότι σε μικρά δείγματα. Ενώ η απόδοση των 100 κορυφαίων Γερμανών σκακιστών είναι καλύτερη από την απόδοση των 100 κορυφαίων Γερμανίδων σκακιστριών, παρατηρούμε ότι ποσοστό 96% της παρατηρούμενης διαφοράς είναι αναμενόμενο με δεδομένο τον πολύ μεγαλύτερο αριθμο ανδρών που παίζουν σκάκι. Πολύ μικρό ποσοστό παραμένει για να εξηγηθεί με βιολογικούς ή πολιτιστικούς όρους.
    »Αλλά και στις επιστήμες, σε τομείς όπου δραστηριοποιούνται πολύ περισσότεροι άνδρες από γυναίκες, αυτή η στατιστική εξήγηση λόγω της δειγματοληψίας (και όχι οι «διαφορές στις πνευματικές ικανότητες») μπορεί επίσης να είναι ο κύριος λόγος γιατί υποεκπροσωπούνται οι γυναίκες στα κορυφαία κλιμάκια.»

    Σχόλιο από dokiskaki | 20 Μαρτίου, 2009

  4. Με το συμπάθειο κιόλας, αλλά αυτά είναι μπούρδες, για να μην πω επικίνδυνα, σαν τις αλήστου μνήμης έρευνες για τις ράτσες.

    Η τεστοστερόνη παράγεται από τα διάμεσα κύτταρα του Leydig, κάπου ανάμεσα στα σπερματικά σωληνάρια. Για να το θέσω απλά, αν ίσχυε το αποτέλεσμα της έρευνας τότε τα μωρά θα έπρεπε να παίζουν εξαιρετικό σκάκι. Επίσης ένα παιδί 10 χρονών θα ήταν αδύνατο να νικήσει εμένα π.χ., ακόμα κι αν αυτό ήταν ο Κάρλσεν, αφού η υπερσυγκέντρωση στη βρεφική ηλικία και μετά την ωρίμανση, θα εξαιρούσε τους προέφηβους από τον πρωταθλητισμό.

    Συνεχίζω να τραβάω το σκοινί για να δείξω τι θέλω να πω: ένας τριχωτός άντρας (αυξημένη Τ) πρέπει να είναι καλύτερος σκακιστής από έναν με φυσιολογική τριχοφυία. Ένας καραφλός (πιθανά αυξημένη Τ) θα έπρεπε να είναι επίσης πρωταθλητής. Όπως εξάλλου και όσοι έχουν υψηλό αιματοκρίτη ή μπάσα φωνή ή σκληρό δέρμα!

    Αλήθεια, ο Κασπάροβ ήταν τριχωτός, δεν ήταν;

    Σχόλιο από P.Konidaris | 20 Μαρτίου, 2009

  5. Καλωσόρισες Παναγιώτη!

    Επιτέλους ένα άρθρο που σε τσίγκλισε αρκετά για να σχολιάσεις (συγγνώμη για την καθυστέρηση, αλλά το σχόλιό σου είχε «πιαστεί» στο αντισπαμικό δόκανο).

    Ως μη ειδικός σε θέματα βιολογίας, η δική μου επιφύλαξη (καθώς διάβασα ολόκληρο το άρθρο) εστιάστηκε στα μεθοδικά στοιχεία (μου φάνηκαν επιεικώς αστεία, το ένα τεστ ήταν ότι πήραν 7-8 ανθρώπους σε τουρνουά τεσσάρων γύρων ράπιντ σε μια μέρα και το άλλο με ανάλογο αριθμό στο εσωτερικό πρωτάθλημα μια φορά την εβδομάδα). Πιο σοβαρή τεχνικά, αλλά επίσης μη ουσιαστική μου φαίνεται και η άλλη μελέτη, που απλώς θυμίζει (και «αποδεικνύει» και μαθηματικά) τα αυτονόητα (αφού οι γυναίκες είναι πιο λίγες, θα έχουν και πιο λίγες κορυφαίες), αλλά δεν συνεισφέρει σημαντικά στο διάλογο, καθώς δεν παραλείπει να αναφέρει (κάπου στα ψιλά μέσα στο κείμενο) ότι ενδεχομένως οι γυναίκες είναι λιγότερες αφού εγκαταλείπουν το σκάκι επειδή «από μόνες τους» καταλαβαίνουν ότι δεν θα διακριθούν και πάνε να ασχοληθούν με κάτι άλλο…
    Προσωπικά νομίζω ότι μάλλον σε θέματα κοινωνικού περιβάλλοντος θα πρέπει να αναζητήσουμε την πεζή απάντηση γιατί οι γυναίκες «δεν διακρίνονται στο σκάκι» ή -για μένα πολύ πιο σημαντικό- γιατί «δεν ασχολούνται περισσότερο με τις θετικές επιστήμες» κλπ. κλπ.
    Πραγματικά αναρωτιέμαι πόσες ανάλογες βλακείες γεμίζουν τα έγκυρα περιοδικά των διαφόρων κλάδων στην ανάγκη να γίνουν «δημοσιεύσεις» και να καταναλωθούν επιχορηγήσεις.

    Δεν ήξερα ότι έχασες εκείνο το ματς με τον Ιγκόρ Κάρλσεν… 🙂

    Σχόλιο από dokiskaki | 21 Μαρτίου, 2009

  6. Τάκη, μην παραπονιέσαι, ξέρεις πως σε παρακολουθώ, απλά στα ειδικά θέματα που αναπτύσσεις, πολλές φορές δεν έχω τίποτε να προσθέσω, οπότε «κρείττον το σιωπάν». Είχα μάλιστα ξεχάσει να σε κάνω λινκ στο μπλογκ μου, πράγμα που αποκατέστησα.

    Στο θέμα μας τώρα, συμφωνώ απόλυτα με την προσέγγιση του Ηλία, είναι καθαρά κοινωνικό το φαινόμενο. Σκέφτομαι να γράψω κι ένα άρθρο στο «Σκάκι για λίγους», σχετικά. Συμφωνώ επίσης με τη δική σου θέση όταν λες πως μερικές έρευνες αποδεικνύουν αυτό ακριβώς που επιθυμούν. Σκέψου όμως τον κίνδυνο. Αν αρχίσουμε να στηρίζουμε την όποια «ανωτερότητα» στις ορμόνες, τη βάψαμε. Δηλαδή,σε έναν οικοδόμο που εξαιτίας της σωματικής εργασίας και της αδρεναλίνης, έχει αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης στο αίμα, αμέσως μετά την οικοδομή, θα πρέπει να του προτείνουμε (αμέσως μετά το γιαπί!) να επισκέπτεται το εντευκτήριο; Τινομίζω πως έκαναν αυτοί; Πήραν ένα δείγμα αντρών που είχαν λίγο άγχος= αδρεναλίνη= τεστοστερόνη, πριν τον αγώνα και «απέδειξαν» πως χωρίς «Τ» ροκέ δε γίνεται. Καράφλιασα (και όχι από την Τ!).

    Σχόλιο από P.Konidaris | 21 Μαρτίου, 2009

  7. Ένα ακόμη ενδιαφέρον σχετικό άρθρο μας υπέδειξε ένας αναγνώστης και φίλος. Πρόκειται για την έρευνα «Sex Differences in Intellectual Performance: Analysis of a Large Cohort of Competitive Chess Players» των Christopher F. Chabris, Mark E. Glickman στον ιστότοπο της Association for Psychological Science. Εδώ: http://www.psychologicalscience.org/journals/index.cfm?journal=ps&content=ps/17_12 μπορείτε να διαβάσετε τη σύντομη περίληψη της έρευνας και να βρείτε ένα σύνδεσμο για να εγγραφείτε και να δείτε ολο το άρθρο.

    Σε συντομία, οι ερευνητές ξεκίνησαν από τη διαπίστωση ότι μόνο το 1% των γκρανμέτρ είναι γυναίκες, αλλά θεώρησαν απίθανο να οφείλεται η υποαντιπροσώπευση αυτή σε κάποιου είδους διάκριση, επειδή η σκακιστική αξιολόγηση είναι αντικειμενική απεικόνιση των αγωνιστικών αποτελεσμάτων. Στη συνέχεια, πήραν στοιχεία αξιολόγησης περισσότερων από 250.000 σκακιστών σε διάστημα 13 χρόνων και ερεύνησαν πιθανούς λόγους για την ανδρική κυριαρχία στο σκάκι κορυφής.

    Τελικά διαπίστωσαν ότι ναι μεν οι βαθμοί αξιολόγησης των ανδρών είναι κατά μέσο όρο ψηλότεροι από των γυναικών, αλλά δεν παρουσιάζουν μεγαλύτερη μεταβλητότητα, καθώς και ότι σε μικρές ηλικίες τα αγόρια και τα κορίτσια βελτιώνονται και απομακρύνονται από το σκάκι με τον ίδιο ρυθμό, αλλά είναι πολύ περισσότερα τα αγόρια που ξεκινούν αγωνιστικό σκάκι και σε ψηλότερα επίπεδα αγωνιστικής απόδοσης.

    Τέλος, όπου συμβαίνει να είναι το 50% των νέων σκακιστών κορίτσια, ο αρχικός βαθμός της αξιολόγησής τους δεν είναι μικρότερος από των αγοριών.

    Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο μεγαλύτερος αριθμός ανδρών στα ανώτατα επίπεδα του σκακιού μπορεί να εξηγηθεί από το μεγαλύτερο αριθμό αγοριών που ξεκινούν σκάκι στα χαμηλά επίπεδα.

    Σχόλιο από dokiskaki | 26 Μαρτίου, 2009

  8. Χαίρομαι που υπάρχουν και τέτοιες μελέτες, που τείνουν να απομυθοποιήσουν αυτού του είδους τους αστικούς (ή υπεραστικούς) μύθους. Τα πράγματα είναι απλά. Έχω 17 μαθητές εκ των οποίων μόνο τα 6 είναι κορίτσια. Έχω επίσης κι άλλα 17 επιχειρήματα, αλλά άσε να γράψω και τίποτα στο μελλοντικό μου άρθρο…

    Σχόλιο από P.Konidaris | 28 Μαρτίου, 2009


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: