ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Συστήματα αγώνων, α’ μέρος: Ματς, νοκάουτ, πουλ

skaki-tx-41Το άρθρο μου αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο τεύχος 41-1/2/2009 του περιοδικού Σκάκι για Όλους (αναλυτικά για το τεύχος αυτό μπορείτε να διαβάσετε εδώ).

«…Λοιπόν, η σκακιέρα μπαίνει με το άσπρο τετράγωνο στο δεξί σου χέρι, στις γωνίες μπαίνουν οι πύργοι, δίπλα τους τα άλογα, μετά οι αξιωματικοί, η βασίλισσα στο τετράγωνο με το χρώμα της -η άσπρη στο άσπρο, ντε- και δίπλα της ο βασιλιάς, κι από μπροστά βάζεις μια σειρά στρατιωτάκια. Ο πύργος πηγαίνει μόνο ίσια όπου έχει χώρο, οι αξιωματικοί λοξά, στις διαγώνιες (είδες που υπάρχει ένας σε άσπρη κι ένας σε μαύρη), η βασίλισσα πηγαίνει και ίσια και λοξά (σαν πύργος κι αξιωματικός μαζί), το άλογο πάει ένα ίσια  ένα λοξά και κάνει ένα Γ και μπορεί να πηδάει και πάνω από τα άλλα κομμάτια —μόνο το άλογο πηδάει, ακούς;— και τα στρατιωτάκια προχωράνε ένα-ένα ίσια αλλά τρώνε ένα λοξά μπροστά. Αν βρεις πάνω στην κίνηση εχθρό, τον τρως επιτόπου και σταματάς. Ο σκοπός είναι να φας τον αντίπαλο βασιλιά -πώς παίζει αυτός; Α είναι βεντέτα, πηγαίνει μόνο δίπλα, αλλά να μην κινδυνεύει να τον φάνε. Ναι, μωρέ, αυτό είναι το σκάκι, έχει και δυο-τρεις άλλες σπάνιες περιπτώσεις, το ροκέ, το ανπασάν, την προαγωγή, αλλά θα στις πω όταν τις βρούμε. Ας παίξουμε μια παρτίδα τώρα να καταλάβεις και θα στα εξηγώ, εύκολο είναι… Τα άσπρα ξεκινάνε πάντα, θα πάρω τώρα εγώ τα άσπρα για να καταλάβεις… Α, δεν στο είπα, το στρατιωτάκι μπορεί στο ξεκίνημα να κάνει διπλό βήμα….»

Κι αυτή ήταν πιθανότατα, στα παιδικά σας χρόνια, η πρώτη γνωριμία σας με τη βασική οργανωτική μονάδα του σκακιού, την παρτίδα. Δεν υπάρχει τίποτε πιο βασικό σε ένα παιχνίδι για δύο, όπως το σκάκι, από την αναμέτρηση σε μια παρτίδα. Πολύ σύντομα θα ήρθατε όμως και σε επαφή με το πρώτο σύστημα αγώνων. Ήταν εκείνη την ημέρα που βαρεθήκατε να παίζετε όλο με τα μαύρα και να χάνετε με το «ναπολεόντειο» και αποφασίσατε να διεκδικήσετε κι εσείς το δικαίωμα στη γρήγορη νίκη: «Έλα ρε, να παίξω κι εγώ μια τώρα με τα άσπρα…». Έτσι (και μάλλον με σκορ 0-2) παίξατε το πρώτο σας ματς δύο παρτίδων -μια παρτίδα με τα λευκά και μια με τα μαύρα…

Επί αιώνες από την ανανέωσή του κατά την Αναγέννηση μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, το «σύγχρονο» σκάκι ουσιαστικά δεν χρειάστηκε άλλο σύστημα αγώνων πέρα από το απλό και αυτονόητο ματς ανάμεσα στους δύο αντιπάλους. Καθώς μάλιστα οι καλοί σκακιστές ήταν σπάνιο είδος, δεν είχε χρειαστεί να «ανακαλυφθεί» κάποιο ειδικό σύστημα αγώνων. Ακόμη και οι ηγεμόνες που οργάνωσαν κάποιους σπάνιους διαγωνισμούς ανάμεσα σε τρεις ή τέσσερις από τους πιο δυνατούς σκακιστές της εποχής, το ματς χρησιμοποίησαν: ο πρώτος παίζει ματς με τον δεύτερο, ο τρίτος με τον τέταρτο, οι νικητές μεταξύ τους, κι ο νικητής των νικητών θα είναι ο μεγάλος, ο σούπερ, ο σπουδαίος, ο ένας και μοναδικός.

Μια στιγμή: Αυτό δεν είναι το σύστημα που χρησιμοποιούσαν και στο μοναδικό οργανωμένο άθλημα που υπήρχε από το Μεσαίωνα, τις κονταρομαχίες; Αλλά εκεί υπήρχαν πολλοί διεκδικητές, που έπαιζαν στις δύο ή τρεις «νίκες» και ο νικητής συνέχιζε… και ορίστε ένα δεύτερο βασικό σύστημα αγώνων: το νοκάουτ. Μια πολύ απλή και λογική επέκταση του συστήματος των ματς όταν υπάρχουν πολλοί αντίπαλοι. Τόσο απλή, λογική, εύχρηστη και κατανοητή, ώστε να υπάρξουν και πολλές παραλλαγές και βελτιώσεις: προκριματικοί αγώνες για να φτάσουμε σε αριθμό πολλαπλάσιο του δύο που να μπορεί εύκολα να μειώνεται μετά κάθε φορά στο μισό, οι καλύτεροι να ξεκινάνε σε επόμενο στάδιο, συστήματα όπου επιτρεπόταν να συνεχίσεις ακόμη και με μια ήττα για να έχεις μια δεύτερη ευκαιρία (δοκίμασαν ακόμη και με δύο ήττες), προσχεδιασμένα ζευγάρια έτσι ώστε —αν όλα πήγαιναν όπως αναμενόταν— στον τελικό αγώνα να υπάρχει η αναμέτρηση μια σύγκρουση των δύο καλύτερων, που θα είχαν αποκλείσει στους προηγούμενους αγώνες (στους ημιτελικούς) τους αμέσως δύο επόμενους καλύτερους και πάει λέγοντας. Αυτό γινόταν πολύ εύκολα: Στο πρώτο παιχνίδι ζευγαρώνουμε τον καλύτερο (τον αριθμό 1, ας το πούμε έτσι, της αρχικής κατάταξης) με τον τελευταίο της αρχικής κατάταξης, π.χ. τον αριθμό 16 (αν παίζουν 16 σκακιστές), τον 2º με τον 15º, τον 3º με τον 14º και πάει λέγοντας. Μετά οι νικητές ζευγαρώνονται ανάλογα μεταξύ τους (δείτε την εικόνα του τουρνουά του Λονδίνου 1851).

Καθόλου περίεργο λοιπόν που οι διοργανωτές του πρώτου μεγάλου διεθνούς σκακιστικού τουρνουά, που έγινε στο Λονδίνο το 1851, χρησιμοποίησαν το συνδυασμό νοκάουτ και ματς. Στην πρώτη φάση, οι αντίπαλοι (που βγήκαν με κλήρωση και όχι με προκαθορισμό) έπαιζαν ματς στις δύο νίκες και σε όλες τις επόμενες φάσεις, στις τέσσερις —με άλλα λόγια, δεν «μετρούσαν» τις ισοπαλίες. Επίσης, δεν υπήρχαν χρονόμετρα. Ήταν αυτονόητο πως οι συμμετέχοντες ήταν πραγματικοί τζέντλεμαν που δεν θα έκαναν τίποτε που να παραβιάζει το φερπλέη, π.χ. να «αποκοιμηθούν» κατά τη διάρκεια μιας παρτίδας —όχι ότι θα ήταν εύκολο άλλωστε, με τόσους θεατές να σχολιάζουν μεγαλόφωνα γύρω τους. Ήταν πραγματικά τυχεροί οι διοργανωτές που οι κορυφαίοι σκακιστές της εποχής και το φερπλέη τήρησαν, και την τέχνη της άμυνας δεν κατείχαν όπως οι σημερινοί· αλλιώς μπορεί το τουρνουά να διαρκούσε χρόνια ολόκληρα…

200london1851

Λονδίνο 1851: Το πρώτο διεθνές τουρνουά με συνδυασμό νοκάουτ και ατομικών ματς. Απλουστευμένος πίνακας από τη wikipedia. Πατήστε στην εικόνα για να δείτε τον πίνακα μεγαλύτερο.

Τα πράγματα είχαν αλλάξει ριζικά ως το επόμενο μεγάλο διεθνές τουρνουά του Λονδίνου, το 1862. Εκεί οι διοργανωτές εισήγαγαν μια σειρά από καινοτομίες: το χρόνο σκέψης (που μετρούσαν με κλεψύδρες) —κάθε παίκτης έπρεπε να παίξει 24 κινήσεις σε δύο ώρες (…άνεση…)- και το τουρνουά πουλ. Το τουρνουά πουλ είναι το τρίτο σύστημα αγώνων. Για να ξαναγυρίσουμε στα παραδείγματα των παιδικών μας χρόνων, είναι πολύ απλά αυτό που λέγαμε «παίζουμε ένα πρωτάθλημα;» —δηλαδή κάθε παίκτης αντιμετωπίζει όλους τους αντιπάλους του.

minipool

Παίζουμε πρωτάθλημα; Τα αποτελέσματα από ένα σχολικό τουρνουά με σύστημα πουλ

Η αλλαγή δεν ήταν εύκολη, ούτε καθιερώθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Στο τουρνουά του 1862 οι ισοπαλίες δεν «μετρούσαν» και οι αντίπαλοι έπρεπε να ξαναπαίξουν μέχρι να βγει νικητής. Με αυτές τις συνθήκες, το αγωνιστικό πρόγραμμα παρέμεινε χαλαρό, έστω και χωρίς τη χαοτική μορφή του τουρνουά του 1851. Οι οργανωτές άρχισαν να αντιμετωπίζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να συνυπολογίζουν τις ισοπαλίες (για μισό βαθμό) και να αναζητούν αλγόριθμους, με άλλα λόγια, προκαθορισμένες διαδικασίες για το σχεδιασμό των τουρνουά πουλ. Αρχικά, αυτό που χρειάζεται είναι ο αλγόριθμος των ζευγαρωμάτων, με άλλα λόγια, ποιος παίζει με ποιον, και με ποια σειρά.

Η λύση είναι σχετικά εύκολη. Ας φανταστούμε ότι έχουμε π.χ. 16 παίκτες, με αριθμούς από το 1 μέχρι το 16. Ας τους τοποθετήσουμε όπως τους τοποθετούνε στα προσχεδιασμένα τουρνουά νοκάουτ: 1-16, 2-15, 3-14 κ.ο.κ. και ας φανταστούμε ότι τους βάζουμε τα ζευγάρια να καθίσουν δίπλα-δίπλα, όπως στην επόμενη εικόνα:

pool1strnd

Τα λευκά θα πάρουν στο πρώτο παιχνίδι αυτοί που βρίσκονται «από πάνω»: το 1, το 2, το 3, το 4, το 5 κ.ο.κ. «Στη συνέχεια» λέει η θεωρία, «υπολογίζονται τα ζευγάρια των επόμενων αγώνων κρατώντας σταθερό έναν παίκτη, π.χ. αυτόν με τον αριθμό 1, και περιστρέφοντας όλους τους υπόλοιπους προς μια σταθερή κατεύθυνση, π.χ. προς τα αριστερά όπως κοιτάζουμε τον πίνακα. Με άλλα λόγια, με περιστροφή αντίθετα προς τους δείκτες του ρολογιού, στη δεύτερη αγωνιστική θα έχουμε:

pool2ndrnd

και στην 3η αγωνιστική:

pool3rdrnd

Αυτή είναι όμως η αρχική θεωρία, που σήμερα πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στην πράξη —έχει πολύ πλάκα σε μεγάλα τουρνουά μπλιτς όπου οι αντίπαλοι κάθονται σε ένα μακρόστενο τραπέζι. Με το …σφύριγμα της λήξης από το διαιτητή, ο τυχερός με το νούμερο ένα παραμένει στη θέση του και όλοι οι υπόλοιποι μετακομίζουν στην επόμενη καρέκλα. Το μειονέκτημα αυτής της θεωρίας είναι ότι δεν καθορίζει ποιος παίρνει τα λευκά —γι’ αυτό χρειάζεται άλλος αλγόριθμος (διαδικασία).

Δεν υπάρχει όμως λόγος να ασχοληθούμε αναλυτικά με αυτή την περιστροφική εκδοχή του συστήματος πουλ, αφού σήμερα στους αγώνες χρησιμοποιείται ένας διαφορετικός αλγόριθμος, που προβλέπει επίσης και την κατανομή λευκών-μαύρων. Όλα υπάρχουν έτοιμα σε πίνακες, όπως στην επόμενη εικόνα, και η θεωρία της δημιουργίας αυτών των πινάκων είναι θέμα για ειδικά σεμινάρια διαιτησίας και ειδικευμένους οργανωτές.

roro8plrs-gray

Τουρνουά πουλ για 8 παίκτες: Πίνακας ζευγαριών και θεωρία δημιουργίας. Πατήστε εδώ για να δείτε αναλυτικά τον τρόπο δημιουργίας αυτών των πινάκων.

6ari

Τουρνουά πουλ για 6 παίκτες (επάνω) και 10 παίκτες (κάτω): Πίνακας ζευγαριών και θεωρία δημιουργίας.

10ari

Τα τουρνουά πουλ πολύ σύντομα επικράτησαν. Με απλές, διπλές (άσπρα-μαύρα για τον καθένα) και πολλαπλές συναντήσεις, ακόμη και για μεγάλο αριθμό παικτών (μέχρι και τη δεκαετία του 1980 δεν ήταν ασυνήθιστα τουρνουά με περισσότερους από 20 παίκτες σε πολύ ψηλό επίπεδο— οι άνθρωποι είχαν χρόνο να παίζουν ένα μήνα σε ένα μόνο τουρνουά!). Έτσι πέρασε σχεδόν απαρατήρητη η παρουσίαση κατά τα τέλη του 19ου στην Ελβετία του τέταρτου συστήματος αγώνων, που πήρε την επωνυμία «ελβετικό». Το ελβετικό ήταν κάτι σαν «χαριστικό» νοκάουτ: δεν κληρωνόντουσαν μεταξύ τους μόνο οι νικητές της πρώτης αγωνιστικής αλλά και οι ηττημένοι— και στη συνέχεια κληρωνόντουσαν μεταξύ τους παίκτες με ίδια (ή περίπου ίδια) συνολική βαθμολογία. Δεν επιτρεπόταν να ζευγαρωθούν ξανά οι ίδιοι παίκτες μεταξύ τους.

Σύμφωνα με τη θεωρία, το σύστημα αυτό μπορεί να χειριστεί μεγάλους αριθμούς παικτών, αλλά έμεινε ουσιαστικά στο περιθώριο μέχρι την αυγή των μεγάλων ανοιχτών τουρνουά, από τη δεκαετία του 1980. Η εξέλιξή του από εκεί και πέρα ήταν ραγδαία …τόση που να χρειάζεται ένα ειδικό σημείωμα για την παρουσίασή του. (Σημείωση: Το άρθρο για το ελβετικό δημοσιεύτηκε στο τεύχος 42 του περιοδικού «ΣγΟ» —δείτε περισσότερα στο πρώτο σχόλιο του παρόντος άρθρου).

Advertisements

25 Απρίλιος, 2009 - Posted by | ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ, ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ, ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑΣ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥΡΝΟΥΑ, ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΟΥΛ, ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΓΩΝΩΝ | , , , ,

1 σχόλιο »

  1. Σκάκι για Όλους – Τεύχος 42

    Κυκλοφόρησε το 42ο τεύχος του περιοδικού “Σκάκι για Όλους” των εκδόσεων ΚΕΔΡΟΣ με βασικά θέματα επικαιρότητας τα πολλά ισχυρά διεθνή τουρνουά της τελευταίας περιόδου (Corus, Γιβραλτάρ, Όπεν Μόσχας και Aeroflot) αλλά και τα πρόσφατα Πανελλήνια Νεανικά Πρωταθλήματα στις κατηγορίες Νέων Ανδρών/Γυναικών και Εφήβων/Νεανίδων που διεξήχθησαν στο Περιστέρι. Τα άρθρα περιλαμβάνουν ανταποκρίσεις κα αναφορές για τα τουρνουά και αναλυμένες παρτίδες (ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στο γεγονός, ότι τις παρτίδες των πανελλήνιων νεανικών πρωταθλημάτων αναλύουν οι ίδιοι οι πρωταθλητές μας!).

    Στην υπόλοιπη θεματολογία του τεύχους ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο του Μιχάλη Καλούμενου για το νέο επαναστατικό περιβάλλον για το πρόγραμμα Rybka με το όνομα Aquarium (Ενυδρείο) που αυξάνει την τις δυνατότητες και την αποτελεσματικότητα του δημοφιλούς προγράμματος. Ενδιαφέρον και το θεωρητικό άρθρο του τεύχους στο οποίο η Έλενα Ντέμπο εξετάζει το πρόβλημα της διαχείρισης του χρόνου σκέψης στις παρτίδες μας και τις αιτίες που μας οδηγούν σε πίεση χρόνου ενώ προτείνει λύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος που σίγουρα απασχολεί πολλούς σκακιστές κάθε επιπέδου.

    Το τεύχος περιλαμβάνει επίσης ένα ωραίο αφιέρωμα σου Νικόλα Σφήκα διανθισμένο με αρκετές φωτογραφίες στην ποικιλόμορφη ινδική σκακιστική ταινία “Shatranj Ke Khilari” (Οι παίχτες του Σκακιού) του σκηνοθέτη Satyajit Ray αλλά και το πρώτο μέρος του αφιερώματος του BEL από τη στήλη “Σκάκι για Λίγους” –όλο και λιγότερους, όπως χαριτολογεί ο ίδιος J- στα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας με έντονο σκακιστικό περιεχόμενο.

    Η ύλη του τεύχους συμπληρώνεται από τις αναλυμένες παρτίδες του Καναδού Πασκάλ Σαρμπονώ στη στήλη “O γκρανμαίτρ αναλύει”, η ανάλυση παρτίδας κίνηση-προς-κίνηση, οι ασκήσεις συνδυασμών, η στήλη του καλλιτεχνικού σκακιού με ένα αφιέρωμα στο μεγάλο συνθέτη Γκένριχ Κασπαριάν, τα Νέα από όλη την Ελλάδα (με χορταστικό τετρασέλιδο αυτή τη φορά), το Διεθνές Περισκόπιο και η παρουσίαση του βιβλίου Τρεις Κινήσεις Μπροστά: Τι Μπορεί να σας Διδάξει το Σκάκι για τις Μπίζνες – Ακόμη κι αν δεν Έχετε Παίξει Ποτέ) του Αμερικανού καπιταλιστή και σκακιστή Μπομπ Ράις από το Χρήστο Κεφαλή.

    Τέλος μη λησμονήσουμε το ανανεωμένο ένθετο του τεύχους που περιλαμβάνει θέματα από τα φινάλε πύργων (τα συχνότερα φινάλε στην πράξη!), μίνι πορτραίτο του Όλντριχ Ντούρας, τη στήλη του Ηρακλή Γεωργίου “Και οι μαιτρ έχουν χιούμορ” με νέα χιουμοριστικά στιγμιότυπα και το δεύτερο και τελευταίο μέρος του πολύ χρήσιμου άρθρου του Τάκη Δρεπανιώτη για τα συστήματα αγώνων όπου παρουσιάζεται με απλά λόγια η λειτουργία του ελβετικού συστήματος.

    Συνεργάτες σε αυτό το τεύχος ήταν οι Τάκης Δρεπανιώτης, Νικόλας Σφήκας, Τάκης Νικολόπουλος Ηρακλής Γεωργίου, Σπύρος Καπνίσης, Μιχάλης Καλούμενος, Σωτήρης Λογοθέτης, Χρήστος Κεφαλής, Μαριέττα Μουρούτη, Νίκος Μενδρινός, Κοσμάς Κέφαλος, Άγγελος Βουλδής και Δημήτρης Σκυριανόγλου, ενώ οι αναλύσεις των παρτίδων είναι του γκρανμαίτρ Πασκάλ Σαρμπονώ των διεθνών μαιτρ Έλενας Ντέμπο και Σπύρου Καπνίση και των πρωταθλητών μας Γιώργου Κανακάρη, Κατερίνας Παυλίδου, Σεμπάστιαν Φίλιππα και Ζωής Ιορδανίδου.

    Το τεύχος μπορείτε να το προμηθευτείτε από τα κεντρικά περίπτερα, βιβλιοπωλεία και πρακτορεία τύπου στην επαρχία αλλά και την Αθήνα καθώς και από τις εκδόσεις Κέδρος (Γενναδίου 3, 210-3809712) και τα βιβλιοπωλεία Έσοπτρον (στη Στοά του Βιβλίου – Πεσμαζόγλου 5, 210-3311226), Βιβλιοτοπία (25ης Μαρτίου 9, 210-9370583) και Κάισσα (Καλλιδρομίου 8, 210-3606488 ). Για πληροφορίες σχετικά με τα σημεία πώλησης, αγορά παλαιότερων τευχών και συνδρομές μπορείτε επίσης να επικοινωνείτε με τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ στο τηλέφωνο 210-3809712 (κ. Ντίνα Βελάκη) ή να επισκεφτείτε το δικτυακό τόπο των εκδόσεων ΚΕΔΡΟΣ στη διεύθυνση: http://www.kedros.gr

    Σχόλιο από Σκάκι για Όλους | 25 Απρίλιος, 2009


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: