ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Η αφαίρεση του μισόποντου και πώς η λογική έγινε παραλογισμός

Την αφορμή γι’ αυτό το άρθρο μου την έδωσαν τα παράπονα ενός πολύ καλού φίλου: «Τρίτη φορά μέσα σε ένα μήνα χάνουμε με 2-1½ επειδή κάτι έτυχε σε κάποιον! Δεν είναι υπερβολική η αφαίρεση του μισόποντου στα ματς που παίζονται σε τέσσερις σκακιέρες;»

Αναφερόταν φυσικά στην παγιωμένη πια εσωτερική μας ρύθμιση, που έχει περάσει σε όλα τα διασυλλογικά: Όταν λείπει ένας παίκτης, η ομάδα του τιμωρείται με αφαίρεση μισού πόντου («μισής σκακιέρας»). Αυτό σημαίνει ότι, π.χ. σε ματς τεσσάρων σκακιερών, πρέπει και οι τρεις παρόντες να μη χάσουν πάνω από ένα βαθμό για να κερδίσουν το ματς με 2½-1 (από 3-1) ή 2-1½ (από 2½-1½). Ισοπαλία δεν υπάρχει: Το 2-2 γίνεται η ήττα με 2-1½ που τόσο ενόχλησε το φίλο μου.

Επομένως, στην Ελλάδα, οι τρεις σκακιστές είναι ο ελάχιστος αριθμός παρόντων που πρέπει να διαθέτει μια ομάδα για να έχει τη δυνατότητα να πετύχει θετικό αποτέλεσμα σε ματς που γίνεται σε τέσσερις σκακιέρες.  Αντίστοιχα, σε ματς έξι σκακιερών ο ελάχιστος αριθμός παρόντων είναι τέσσερις (μπορούν να νικήσουν με 3-2), σε οκτώ σκακιέρες οι πέντε (νίκη με 3½-3), σε δέκα σκακιέρες οι έξι (νίκη με 5-4), σε δώδεκα σκακιέρες οι οκτώ (νίκη με 5-4).

«Αυτά όλα τα ξέρω και τα καταλαβαίνω» μου είπε ο φίλος. «Τη λογική τους δεν καταλαβαίνω.»

Φυσικά, η λογική δεν είναι όπως άκουσα πρόσφατα «να τιμωρηθεί ο σύλλογος που δεν έφερε παίκτη να παίξει —τι φταίει ο αντίπαλος (και οι γονείς του, στους παιδικούς αγώνες) να χάνουν την ώρα τους;».

Για το παράπτωμα της μη προσέλευσης του παίκτη, ο σύλλογος τιμωρείται ήδη από τους Κανόνες του Σκακιού: με το μηδενισμό του στη συγκεκριμένη σκακιέρα —και μια βασική αρχή σε κάθε δίκαιο κανονιστικό σύστημα είναι ότι δεν πρέπει να επιβάλλεται δύο φορές τιμωρία για το ίδιο αδίκημα. Όσο για το επιχείρημα της «χαμένης ώρας», απλώς προκαλεί κατάθλιψη η επίκλησή του (δηλαδή αν το παιδί τους έπαιζε και έκανε ματ σε τέσσερις κινήσεις οι γονείς θα ήταν περήφανοι και δεν θα ήταν χαμένη η ώρα;). Επιπλέον, οι Κανόνες του Σκακιού θα προσφέρουν στο εξής (και μέσω της προκήρυξης) και άλλα, πιο πρόσφορα μέτρα για το συγκεκριμένο πρόβλημα (π.χ. μείωση του χρόνου μέχρι το μηδενισμό σε μη προσέλευση ή απαγόρευση να ξεκινήσει ολόκληρη η ομάδα αν δεν εγκαταλείψει τις απούσες σκακιέρες).

Αφού υπήρξα όμως ο εισηγητής του μέτρου με την αφαίρεση του μισόποντου, νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να αναφέρω και το σκεπτικό του.

Ένας από τους βασικούς κανόνες για τη λειτουργία των σκακιστικών διασυλλογικών είναι ότι οι ομάδες πρέπει να παρατάσσουν τους σκακιστές τους κατά σειρά δυναμικότητας. Διαφορετικά, το σύστημα δεν λειτουργεί. Ας πάρουμε για παράδειγμα δύο ομάδες, την Α και τη Β. Οι σκακιστές της Β είναι λίγο ασθενέστεροι από τους κατά σειρά αντίστοιχούς τους της Α, αλλά είναι λίγο ισχυρότεροι από τους κατά ένα λιγότερο αντίστοιχούς τους. Με άλλα λόγια, ο Α1 συνηθως κερδίζει τον Β1, ο Α2 συνήθως κερδίζει τον Β2 κ.ο.κ. αλλά ο Β1 συνήθως κερδίζει τον Α2, ο Β2 συνήθως κερδίζει τον Α3 κ.ο.κ. Προφανώς είναι δύσκολο να συμβαίνει κάτι τέτοιο στην πράξη (υπάρχουν και ισοπαλίες!) αλλά ας δεχτούμε αυτή την απλουστευτική ανάλυση για το παράδειγμα που ακολουθεί:

Με κανονικές συνθέσεις λοιπόν, η ομάδα Α (Α1, Α2, Α3, Α4, Α5, Α6) θα κερδίσει την ομάδα Β (Β1, Β2, Β3, Β4, Β5, Β6) με 6-0: Α1-Β1 1-0, Α2-Β2 1-0 κ.ο.κ. Τι θα γίνει όμως αν η ομάδα Β αφήσει κενή την πρώτη σκακιέρα της και παραταχθεί ως Β (κενό, Β1, Β2…, Β5); Μα τότε θα κερδίσει 5-1!

Το πρόβλημα αυτό παρουσιάστηκε (και αντιμετωπίστηκε) ήδη από τη δεκαετία του 1970 με την απαγόρευση της κενής («ανώνυμης») σκακιέρας και με την υποχρεωτική κατάταξη κατά τη σειρά των τίτλων: πρώτα οι μετρ, μετά οι υποψήφιοι μετρ κ.ο.κ. Επιπρόσθετα μπήκε μια δρακόντεια ποινή: Η αφαίρεση μισού ματς-βαθμού για κάθε μηδενισμό πέρα από το δεύτερο (με τη λογική ότι «μια φορά μπορεί να τύχει κάτι»). Με άλλα λόγια, δύο κενές σκακιέρες ίσον μισό ματς-βαθμό μείον, τρεις κενές ίσον ολόκληρο βαθμό κ.ο.κ. Στις έξι σκακιέρες που παιζόντουσαν οι διασυλλογικοί του 1970, η παρουσία μόνο τεσσάρων σκακιστών (όπως επιτρέπεται σήμερα) θα σήμαινε ότι ακόμη και αν έπαιρναν το ματς με 4-2, δεν θα έπαιρναν τον ένα βαθμό της ομαδικής νίκης αλλά μόνο μισό —θα ήταν σαν να είχαν κάνει ισοπαλία με 4-2! Επειδή όμως η σύνθεση ήταν έξι απλές σκακιέρες, δεν παρουσιάστηκε ποτέ τέτοιο πρόβλημα (ή τουλάχιστον δεν το θυμάμαι).

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και τις αρχές της δεκαετίας του 1980 όμως, όταν τα διασυλλογικά είχαν πλέον σύνθεση 6-3-1 (έξι αντρικές, τρεις εφηβικές κάτω των 20 και μια γυναικεία σκακιέρα) και άρχισε να υπάρχει μεγάλη ανάπτυξη με νέους σκακιστές, παρουσιάστηκε ένα νέο πρόβλημα που ξεκίνησε από συλλόγους που διέθεταν βετεράνους (και σκακιστικά όχι  πια  τόσο ισχυρούς) μετρ και ισχυρούς αλλά άτιτλους νέους σκακιστές. Αν θυμάμαι καλά, «άτυπος πρωταθλητής» στο «σπορ» ήταν τότε το Παγκράτι, που κατέβαζε στα κρίσιμα ματς πρώτη σκακιέρα τον βετεράνο μετρ Παναγόπουλο και παρά την αναμενόμενη ήττα στην πρώτη σκακιέρα, πάλευε στα ίσα με τους ισχυρούς νέους του τις επόμενες πέντε σκακιέρες. Έτσι μετέτρεπε σε πραγματικά ντέρμπι και συχνά  κέρδιζε οριακά κάποια ματς που διαφορετικά θα ήταν χαμένα πολύ πιο εύκολα.

Το σύστημα αυτό κωδικοποιήθηκε στην τότε οργανωτική αργκό ως «το πρόβλημα με το βετεράνο μετρ και το φοιτητή εξωτερικού» όταν μια φορά, σε ματς Παγκράτι-Καλλιθέα, οι Παγκρατιώτες δοκίμασαν το στρατήγημα σε διπλή παραλλαγή: εκτός από το «γκαμπί»στην πρώτη ανδρική σκακιέρα, άφησαν πρακτικά κενή και την πρώτη εφηβική (θυμηθείτε ότι επιτρεπόταν ατιμωρητί μια κενή σκακιέρα σε όλο το πρωτάθλημα), δηλώνοντας έναν ισχυρό έφηβο σκακιστή που όμως σπούδαζε εκείνη την εποχή στο εξωτερικό. Με τον τρόπο αυτό σχεδόν εξουδετέρωσαν τη μεγάλη τότε υπεροπλία της Καλλιθέας σε ανδρικές και εφηβικές σκακιέρες και τελικά έχασαν εντελώς οριακά μετά από πραγματικά μεγάλη μάχη.

Εκτός από το πρόβλημα αυτό όμως (που πρακτικά λύθηκε όταν άρχισε να χρησιμοποιείται η υποχρεωτική κατάταξη κατά σειρά έλο) , υπήρχε το πρόβλημα της γυναικείας σκακιέρας. Πολλοί σύλλογοι που δυσκολεύονταν να παρατάξουν σκακίστρια, πίεζαν να αλλάξει ο κανονισμός επειδή η δρακόντεια ποινή με την αφαίρεση βαθμών ματς —που σπάνια εφαρμοζόταν όσο οι σκακιέρες ήταν μόνο ανδρικές και εφηβικές— είχε αρχίσει να επιβάλλεται πιο συχνά με τις συχνές απουσίες της γυναικείας σκακιέρας.

Έτσι λοιπόν, όταν στα μέσα της δεκαετίας του 1990 εκλέχτηκα ξανά μετά από δώδεκα χρόνια στο ΔΣ της ΕΣΟ, εισηγήθηκα ως Έφορος Αγώνων να ακολουθήσουμε το σύστημα των γαλλικών διασυλλογικών: Τρεις βαθμοί για τη νίκη, δύο για την ισοπαλία, έναν για την ήττα, μηδέν για το μηδενισμό. Τα σκορ θύμιζαν όμως σκορ χάντμπολ (25-15, 32-8 κ.ο.κ.) και η αλλαγή (που εγώ θεωρούσα επίσης θετική) δεν περνούσε στο σκακιστικό κόσμο. Έτσι έγινε η αναπροσαρμογή που ισχύει σήμερα —και είναι ουσιαστικά ακριβώς το ίδιο πράγμα. Αρκεί απλώς να διπλασιάσετε τη σημερινή βαθμολογία και να προσθέσετε παντού τη μονάδα: το πλην μισό γίνεται γαλλικό μηδέν, το μηδέν γίνεται γαλλικό ένα κ.ο.κ.

Αυτή ήταν λοιπόν η λογική της αφαίρεσης του μισόποντου: Να εμποδίζει τις αλχημείες στη σύνθεση και επικουρικά να πιέζει τα σωματεία να παρατάσσουν αναπτυξιακές σκακιέρες χωρίς να επιβάλλει μια ποινή άμεσα καταστροφική. Το σύστημα αυτό έγινε αμέσως κατανοητό και αποδεκτό —τόσο αποδεκτό μάλιστα ώστε να μην επιτρέψει την αποδοχή μιας άλλης καινοτομίας που προσπάθησα να εισαγάγω μερικά χρόνια αργότερα, την επιβράβευση αντί για την τιμωρία (που είναι όμως θέμα για άλλο άρθρο).

Καθώς όμως περνούσαν τα χρόνια και τα κάθε λογής διασυλλογικά στην Ελλάδα (και ιδίως στην Αττική) αύξαναν, ενώ παράλληλα όλο και λιγότεροι παράγοντες γνώριζαν ή θυμόντουσαν τη λογική της αφαίρεσης του μισόποντου, παρατηρήθηκε το φαινόμενο της επέκτασης ακόμη και σε σημεία για τα οποία δεν είχε σχεδιαστεί:

Για παράδειγμα:

Η εφαρμογή στο Κύπελλο, που ήταν ένας θεσμός σχεδιασμένος ώστε να μπορεί να τον κερδίσει ακόμηκαι ένας σύλλογος με δύο πολύ ισχυρούς (και αρκετά τυχερούς σκακιστές) το μετέτρεψε σε ένα θεσμό όπου ένας σύλλογος χρειάζεται τρεις ακόμη πιο ισχυρούς και τυχερούς σκακιστές (άρα σε ριζικά διαφορετικό θεσμό, ευνοϊκότερο για τους ισχυρότερους συλλόγους).

Η εφαρμογή στα σχολικά διασυλλογικά (!) σε συνδυασμό με την υποχρεωτική κοριτσίστικη σκακιέρα σημαίνει πρακτικά ότι εμποδίζουμε να συμμετέχουν σε αυτούς τους αγώνες πολλαπλάσιες ομάδες από όσες συμμετέχουν σήμερα (που θα άντεχαν ίσως το μείον ένα από την έλλειψη κοριτσιού, αλλά δεν αντέχουν και το μείον ενάμισο).

Η εφαρμογή στην Α’ Εθνική, όταν στις πέντε αντρικές σκακιέρες επιτρέπουμε ανακατατάξεις στη σειρά έλο και ακολουθούν επτά αυτόνομες σκακιέρες (όπου δηλαδή δεν υπάρχει περιθώριο παιχνιδιού με τις συνθέσεις) απλώς ενισχύει την αντίληψη ότι το μισόποντο είναι μηχανισμός  επικουρικής τιμωρίας πέρα από το μηδενισμό που προβλέπουν οι Κανόνες.

Η εφαρμογή στα παιδικά αναπτυξιακά της ΕΣΣΝΑ, όπου το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών έχει έλο δραστηριότητας (1005, 1010 κ.ο.κ) και όχι αξιολόγησης και οι σκακιέρες τοποθετούνται συχνά κατά τον αριθμό μητρώου πλησιάζει τα όρια του σουρεαλιστικού.

Νομίζω λοιπόν ότι πρέπει να θυμηθούμε τη λογική και να ξανασκεφτούμε τη χρησιμότητα του θεσμού και να τον διατηρήσουμε μόνο εκεί όπου πραγματικά παραμένει απαραίτητος για να μη γίνονται κόλπα με τις συνθέσεις —όπως π.χ. στις αντρικές σκακιέρες στα πρωταθλήματα χαμηλότερων κατηγοριών.

Advertisements

6 Μαΐου, 2009 - Posted by | ΕΣΟ, ΕΣΣΝΑ, ΘΕΣΜΟΙ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ, ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΓΩΝΩΝ, ΣΧΟΛΙΚΑ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑΤΑ | , , , ,

6 Σχόλια »

  1. Προσωπικά μου αρέσει πολύ η ελεύθερη σύνθεση.

    Μετατρέπει την συνάντηση σε πραγματικά ομαδική υπόθεση. Βέβαια αντιλαμβάνομαι ότι είναι άκομψο να βλέπεις απέναντι σε ένα ισχυρό GM την πραγματικά 5η σκακιέρα της αντίπαλης ομάδας, είναι όμως ένας τρόπος να δώσει κάποιος ενδιαφέρον στις συναντήσεις.

    Βέβαια όλα αυτά με την προϋπόθεσή της ΔΡΑΜΑΤΙΚΗΣ μείωσης των «αναπτυξιακών» σκακιέρων.

    Σχόλιο από Kostas Oreopoulos | 8 Μαΐου, 2009

  2. Μια φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1980 δεν είχαν βγει καθόλου τα ελληνικά έλο, οπότε αποφασίστηκε «να δοκιμάσουμε την ελεύθερη σύνθεση» (εποχή με 6-3-1). Εκείνη η χρονιά ήταν επίσης και χρονιά μεταβατική για την Α’ Εθνική, αφού από τις 16 ομάδες που συμμετείχαν θα έμεναν την επόμενη χρονιά μόνο (νομίζω) οι οκτώ πρώτες (και θα ανέβαιναν και άλλες δύο από τη Β’ Εθνική για να γίνουν δέκα).

    Το πρωτάθλημα έγινε βέβαια ροντέο, θυμάμαι ότι με την πολύ ισχυρή τότε ομάδα της Καλλιθέας δεν μπορούσαμε να κερδίσουμε ούτε ένα ματς εύκολα και κινδυνέψαμε να βρεθούμε στην αποκάτω μεριά του πίνακα βαθμολογίας. Το πιο αστείο που θυμάμαι όμως ήταν την παραμονή του αγώνα μας με την επίσης ισχυρότατη τότε ΕΣΘ, όπου προσπαθούσαμε να μαντέψουμε την αντίπαλη σύνθεση κλπ.

    Τελικά, οι αντίπαλοι βρέθηκαν αντίπαλοι κατά την πραγματική σειρά δυναμικότητας, αλλά αν θυμάμαι σωστά, ο Στράτος ο Γρίβας έπαιξε με το Γιώργο τον Ιωακειμίδη όχι στην πρώτη σκακιέρα (όπως θα έπρεπε κανονικά), αλλά στην προτελευταία… 🙂

    Σχόλιο από dokiskaki | 8 Μαΐου, 2009

  3. Αυτό έγινε το 1987, που τυχαίνει να ήταν και η πρώτη φορά που έπαιξα σε διασυλλογικό, σαν προέφηβος, και είχε πάρα πολύ πλάκα. Παρέλασαν διάφοροι απο την πρώτη σκακιέρα, παρόντες και απόντες 🙂

    Σχόλιο από Kostas Oreopoulos | 8 Μαΐου, 2009

  4. Νομίζω ότι η αφαίρεση του μισόποντου είναι ιδιαίτερα άτοπη στα ομαδικά σχολικά (όπου η σύνθεση μάλιστα είναι ελεύθερη -πλην κοπέλας- και γίνονται έτσι κι αλλιώς κομπίνες στη σειρά) και στα παιδικά αναπτυξιακά (πιο πολύ στα 4μελή παρά στα 6μελή, προφανώς).

    Κι είναι και κάπως αντιπαιδαγωγικό: τα παιδιά της χαμένης πλευράς το νιώθουν σαν αδικία, ενώ κι όταν είναι στην ευνοημένη ομάδα, πάλι δεν μπορούν να ευχαριστηθούν μια νίκη στα χαρτιά.
    Αυτό που δεν ξέρω όμως είναι το εξής: η ΕΣΣΝΑ π.χ. είναι υποχρεωμένη να το εφαρμόζει σε κάθε προκήρυξη/διοργάνωση; Πρόκειται για κακή συνήθεια ή είναι άρθρο του αγωνιστικού κανονισμού ή κάτι τέτοιο;

    Σχόλιο από lailoken18 | 9 Μαΐου, 2009

  5. Υποχρέωση δεν υπάρχει για τα αμιγώς ΕΣΣΝΑ-ικά (τα οιονεί προκριματικά πανελληνίων ξεκινάνε από πιο ψηλά), αλλά εδώ συνυπάρχουν κεκτημένη ταχύτητα, μηχανιστική συμπεριφορά, παρανόηση της αιτίας για την εισαγωγή του μισόποντου —ίσως και τα τρία μαζί.

    Σχόλιο από dokiskaki | 9 Μαΐου, 2009

  6. Πολύ ενδιαφέρον άρθρο! Αν και συμφωνώ με την τοποθέτηση του «οικοδεσπότη» θα (ημι)διαφωνήσω στα παραδείγματα!
    Όπως κι ο lailoken18 θεωρώ άτοπη την εφαρμογή στα ομαδικά σχολικά και στα παιδικά αναπτυξιακά πρωταθήματα.
    Για τις άλλες διοργανώσεις που αναφέρονται όμως έχω κάποιες …ενστάσεις (χωρίς καταβολή …παραβόλου!!!).

    Όσον αφορά το κύπελλο θεωρώ ότι δύσκολα μια ομάδα δεν θα βρει τέσσερις (ανεξαρτήτου δυναμικότητας)παίκτες έστω και την τελευταία στιγμή! Επομένως ένας σύλλογος με 2 πολύ ισχυρούς (και τυχερούς) παίκτες μπορεί να προχωρήσει (αντί για κενή μπορεί να κατεβάσει κάποιον αδιαβάθμητο!)
    Επιπλέον η εφαρμογή του στο κύπελλο θα επέτρεπε στον «ανωτέρω» σύλλογο να κατεβάζει μόνο 2 παίκτες στα εκτός έδρας παιχνίδια κάτι που δεν νομίζω ότι θα ήταν στα υπερ της διοργάνωσης! (φανταστείτε και τους τυχόν θεατές!)

    Όσο για την Ά Εθνική θεωρώ ότι η μη εφαρμογή του θα «αναβίωνε» το φαινόμενο του «βετεράνου» (εφόσον ήταν εφικτό)! Έτσι μια ομάδα που είχε αυτή την δυνατότητα, θα μπορούσε να «εξουδετερώσει» το GM του αντιπάλου ειδικά εάν αυτός έχει πλέον των 100 μονάδων διαφορά από την δεύτερο!

    Κλείνοντας, με αφορμή το σχόλιο του κ. Ωραιόπουλου (με το οποίο δεν συμφωνώ) θα πρότεινα για τις χαμηλότερες κατηγορίες να ισχύουν οι περιορισμοί της σύνθεσης της Α΄ Εθνικής (χωρίς όμως να δηλώνεται η σειρά εξαρχής αλλά να μπορεί να αλλάζει σε κάθε αγωνιστική) και όχι η αυστηρή σειρά ELO! Αυτό θα έλυνε και κάποια ενδεχόμενα προβλήματα χρωμάτων που δημιουργούνται (π.χ. αν δεν παίξει κάποιος με σχετικά ψηλό ELO σε δύο εκτός [ή εντός] έδρας αγώνες, πρακτικά οι περισσότεροι παίζουν συνέχεια με το ίδιο χρώμα)!

    Σχόλιο από ajedrez70 | 13 Μαΐου, 2009


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: