ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Σε ποιον κάνει καλό το μπλοκάρισμα;

NimzoSalweΣύμφωνα με τη Σκακιστική Εγκυκλοπαίδεια (σελ. 377) του Χρήστου Κεφαλή, Kέδρος 2008:

μπλοκάρισμα είναι ο μηχανικός περιορισμός της κινητικότητας των εχθρικών πεσσών. Σχεδόν πάντα αναφέρεται στα πιόνια και πραγματοποιείται με την τοποθέτηση ενός κομματιού στα τετράγωνα αμέσως μπροστά τους. Τον όρο εισήγαγε ο Νίμτσοβιτς, που ανέλυσε το θέμα στο βιβλίο του die Blockade (1925). O όρος χρησιμοποιείται ακόμη όταν δύο πιόνια σταματούν το ένα το άλλο και για θέσεις όπου τα πιόνια δεν έχουν κινητικότητα.

Συνηθέστερα μπλοκάρονται τα ελεύθερα πιόνια του αντιπάλου, ώστε να ακινητοποιηθούν και να γίνουν ακίνδυνα. Ακόμη, μπορεί να μπλοκαριστεί ομάδα πιονιών όπως στη Γαλλική άμυνα τα πιόνια d5 και e6 των μαύρων, όταν τα τετράγωνα εμπρός τους καταληφθούν από αντίπαλα κομμάτια. Πιο κατάλληλο κομμάτι γι’ αυτό το ρόλο θεωρείται ο ίππος, επειδή μπορεί να εκπληρώνει ταυτόχρονα τις άλλες λειτουργίες του.

Το μπλοκάρισμα είναι αποτελεσματικό όταν το κομμάτι που μπλοκάρει μπορεί να διατηρηθεί στη θέση του, ενώ η αντίπαλη πλευρά προσπαθεί με κάθε τρόπο να το εκδιώξει.

Η νίκη του Νίμτσοβιτς με τα λευκά επί του Σάλβε στο τουρνουά του Κάρλσμπαντ (σήμερα Κάρλοβι Βάρι) το 1911 θεωρείται η κλασική παρτίδα όπου ο εμπνευστής της επέδειξε για πρώτη φορά την κεντρική ιδέα και τη λειτουργία του μπλοκαρίσματος, σε συνδυασμό με μια άλλη καινούργια στρατηγική ιδέα, την «υπερπροστασία». (Στο διάγραμμα, από τον ιστότοπο chessgames.com, η θέση πριν από το 17.Ιe5).

Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά και δείχνουν ότι το μπλοκάρισμα είναι ένας μηχανισμός που ενισχύει τις θέσεις του ισχυρότερου. Καλό γι’ αυτόν που επιβάλλει το μπλοκάρισμα, κακό γι’ αυτόν που το υφίσταται. Όμως… πώς πρέπει να λέμε στα ελληνικά το αποτέλεσμα της ενέργειας του μπλοκαρίσματος;

Αν και υπάρχει ο όρος «αποκλεισμός» που αποδίδει από παλιά στα ελληνικά (κυρίως) το ναυτικό αποκλεισμό (αγγλικά: blockade), έχω την αίσθηση ότι ο Νίμτσοβιτς δεν είχε ακριβώς αυτό κατά νου όταν μετέφερε τον όρο στη σκακιέρα. Παρεμπιπτόντως, είναι ενδιαφέρον ότι μερικοί από τους πιο σημαντικούς ναυτικούς αποκλεισμούς που αναφέρονται στο σχετικό άρθρο της αγγλικής Wikipedia αφορούν σημαντικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας, ναυτικής (και όχι μόνο).

Επειδή ακριβώς δεν πρόκειται (συνήθως!) για γενικό αποκλεισμό στη σκακιέρα, αλλά μάλλον για τοπική αδρανοποίηση του αντίπαλου, ο Στράτος Γρίβας προσπαθεί να καθιερώσει από τα βιβλία και τα γραπτά του έναν ελληνικό όρο, τη σταθεροποίηση, και να εξοβελίσει εντελώς οτιδήποτε έχει σχέση με μπλόκο. Μου φαίνεται όμως ότι αυτός ο όρος δεν είναι απολύτως κατάλληλος, επειδή αφενός είναι πολύ γενικός και αφετέρου είναι …μάλλον θετικός (στη φράση «του σταθεροποίησα τη θέση» π.χ. δεν μου μοιάζει να έκανα και τίποτα κακό στον αντίπαλο).

Από την άλλη, θαρρώ ότι το μπλόκο έχει κερδίσει πια το δικαίωμα να το θεωρούμε εντελώς ελληνική λέξη, «καθαγιασμένη» θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος και από μπλόκα όπως της Κοκκινιάς. Γι’ αυτό, στα σκακιστικά βιβλία που επιμελούμαι πρότεινα και χρησιμοποίησα μερικές φορές τον όρο μπλοκάδα. Ο παίκτης μπλοκάρει τον αντίπαλο, που παθαίνει ή βρίσκεται σε μπλοκάδα. Τι είναι η μπλοκάδα; Κάτι κακό, όπου…(η συνέχεια στην αρχή του άρθρου).

Θα με ενδιέφερε όμως ποια είναι η δική σας γνώμη ως σκακιστών και αναγνωστών. Και… μη βιάζεστε, δεν τελειώσαμε: Πώς θα πούμε αυτόν που μπλοκάρει (δεν μας κάνει μάλλον ο «μπλοκέρ» ή «μπλοκαδόρος» από το βόλεϊ, επειδή η δουλειά εκείνη έχει μάλλον διαφορετική, αντεπιθετική λογική) –και πώς θα πούμε το θύμα της σταθεροποίησης, μπλοκάδας, ή ό,τι άλλο προτείνετε;

17 Ιουνίου, 2009 Posted by | ΣΚΑΚΙ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ | , , , , , , , , , | 14 Σχόλια

Η πρώτη «σύγχρονη» σκακιστική παρτίδα

galeriaΤους δύο μήνες ανάπαυσης στο σκακιστικό του ιστολόγιο, Σκάκι στα σχολεία, ο Ηλίας Οικονομόπουλος έστρεψε το ενδιαφέρον του στο alter ego του, την ισπανική γλώσσα. Ως «νυν και αεί» σκακιστής όμως, δεν παρέλειψε να παρουσιάσει από το άλλο του ιστολόγιο, την Galería Hispánica (ένα ιστολόγιο που «αποσκοπεί στην παρουσίαση και έρευνα της λογοτεχνίας, της γλώσσας και του πολιτισμού της Ισπανίας και των χωρών της Λατινικής Αμερικής») μια παλιότερη μελέτη του σχετικά με την πιθανόν πρώτη καταγραμμένη παρτίδα σύγχρονου σκακιού στην ιστορία.

Πρόκειται για το σκάκι της αγάπης (escacs d’amor) ένα πανέμορφο ποίημα το οποίο χρησιμοποιεί το σκάκι σαν μια αλληγορία του έρωτα. Οι τρεις δημιουργοί του το συνέλαβαν ως μια παρτίδα ανάμεσα στον Καστέλβι (που παίζει με τα Λευκά και υποδύεται τον Άρη και τον Έρωτα) και τον Βινιόλες (που παίζει με τα Μαύρα και υποδύεται την Αφροδίτη και τη Δόξα). Ο Άρης προσπαθεί να κερδίσει την αγάπη της Αφροδίτης, ενώ ο Ερμής (που τον υποδύεται ο Φενολιάρ, ισχυρός σκακιστής της εποχής) παίζει το ρόλο του ρυθμιστή ή διαιτητή, κάνει σχόλια, και θέτει τους κανόνες.

Ο τόπος είναι η Βαλένθια (Βαλένσια την αποδίδει βέβαια σωστά ο Ηλίας), περί το 1475 και οι πρωταγωνιστές ήταν διάσημοι και ισχυροί της εποχής. Ο Φρανσέσκ ντε Καστέλβι [Francesc de Castellvi] ήταν σύμβουλος στην αυλή του βασιλιά Φερδινάνδου, του συζύγου της Ισαβέλας, ο Μπερνάτ Φενολιάρ [Bernat Fenollar] ήταν γραμματέας του Φερδινάνδου, ιερέας, καθηγητής μαθηματικών κ.ά., ενώ ο Ναρσίς Βινιόλες [Narcis Vinyoles] ήταν  πολιτικός, συγγραφέας και ανώτατος δικαστικός.

Στο άρθρο του ο Ηλίας παρουσιάζει αυτή την θεωρούμενη ως πρώτη καταγραμμένη παρτίδα σύγχρονου σκακιού (με τη βασίλισσα να ασκεί τις σημερινές υπερδυνάμεις της), τους πρώτους στίχους του ποιήματος (σε προαναγεννησιακά καταλανικά, που κάτι σου θυμιζουν όταν τα διαβάζεις αλλά δεν μπορείς να είσαι και απόλυτα βέβαιος) αλλά και πολλά στοιχεία ακόμη που ενισχύουν την αίσθηση ότι το σύγχρονο σκάκι είναι πολύ πιθανό να γεννήθηκε στην Ισπανία της ρεκονκουίστα, της ανακατάκτησης από τους Άραβες. Πατήστε εδώ για να απολαύσετε όλο το άρθρο του Ηλία.

17 Ιουνίου, 2009 Posted by | ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ, ΙΣΤΟΤΟΠΟΙ, ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΑΚΙ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ | , | 1 σχόλιο