ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Στιγμές μελαγχολίας κι ένα μικρό καλούδι

Σαν σήμερα, 1η του Οκτώβρη πριν από 29 χρόνια, έφυγε οριστικά ο πατέρας μου Λάζαρος Δρεπανιώτης, πρόεδρος τότε της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας (και του Σκακιστικού Ομίλου Καλλιθέας). Όσοι έζησαν τη σύντομη θητεία του στην ΕΣΟ παραδέχονται ακόμη και σήμερα ότι ήταν μια εποχή ανάτασης, που έμεινε στη μέση αλλά πρόλαβε να βάλει τα θεμέλια για πολλά από τα ξεπετάγματα της επόμενης σκακιστικής δεκαετίας.

Τέτοιες μέρες επίσης πριν από 35 χρόνια (δεν θυμάμαι πια πότε ακριβώς), φρέσκος φοιτητής στο ΕΜΠ, γράφτηκα στο ΣΟ Καλλιθέας. Ο τότε αρμόδιος (μακαρίτης κι αυτός από παλιά) μου είπε όταν έμαθε ότι περνούσα τακτικά από το εντευκτήριο της ΕΣΟ (τότε στην Ακαδημίας): «Δεν κοιτάς να βρεις να φέρεις από εκεί δυο άσπρα κι ένα μαύρο αλογάκι να συμπληρώσουμε ένα σετ που μας έχει χαλάσει;» Ήταν η εποχή που στα εσωτερικά τουρνουά παίζαμε με χρονόμετρα που δούλευαν μόνο από τη μια μεριά (να μη χαλάσουμε τα καλά των διασυλλογικών) και όταν έφτανε η πίεση χρόνου έβγαινε ένα από τα «καλά», ο υπεύθυνος αντέγραφε εκεί το σωστό χρόνο από τη μεριά που λειτουργούσε και υπολόγιζε με το ρολόι του χεριού του το σωστό και για την άλλη…

Ελπίζω να μου συγχωρήσετε λοιπόν την κακοκεφιά —πολύ περισσότερο που πέρασε ένας (αδιάφορος για μένα) μήνας εντατικής παραγοντικής δραστηριότητας (προϋπολογισμός και Γενική Συνέλευση στην ΕΣΟ, αγωνιστικό πρόγραμμα στην ΕΣΣΝΑ) που, επιτρέψτε μου, μου θυμίζουν πια «μία από τα ίδια». Μικρές ή ασήμαντες αλλαγές, αδυναμία να κάνουμε πιο πολλά, καβγάδες χωρίς λόγο, ένα κουραστικό και ατέλειωτο deja vu.

Το μικρό καλούδι

ilios-logoΓια να αλλάξουμε διάθεση λοιπόν, θα ήθελα να σας προσφέρω σήμερα ένα πραγματικό καλούδι που ξαναβρέθηκε στα χέρια μου. Το λήμμα ζατρίκιον από το περιοδικό-εγκυκλοπαίδεια «Ήλιος», στις σελίδες 675-681 του 8ου τόμου. Το λήμμα είναι γραμμένο από μια θρυλική προσωπικότητα, το Σταύρο Ιατρίδη. Πατήστε εδώ για να το διαβάσετε σε μορφή pdf.

Το λήμμα είναι γραμμένο το αργότερο το 1950 (υπάρχει αναφορά στην Ολυμπιάδα του Ντουμπρόβνικ). Το άρθρο είναι πραγματικό σεντούκι με ενδιαφέρουσες πληροφορίες:

  • Για την ετυμολογία και την καταγωγή του σκακιού (λίγο από σαντρίκιον-ζατρίκιον αλλά και σαντράτσι «ως λέγεται νυν εν Ηπείρω το ζατρίκιον», μέχρι το παραμύθι με το βραχμάνο Σίσσα και τό ρύζι του), στην αρχή του άρθρου.
  • Για τους πρώτους επίσημους Κανόνες του Σκακιού, όπως είχαν εγκριθεί από το 6° συνέδριο της FIDE, στη Βενετία το 1929. Από το (ολοφάνερα σχολιασμένο από τον Ιατρίδη) κείμενο των Κανόνων (σελ. 675-678) μαθαίνουμε ένα σωρό πράγματα:
    • ότι το σκάκι «δεν είναι τυχηρόν παίγνιον» (άρθρο 1.1)
    • ότι τον ίππο τότε τον έλεγαν ακόμη Ιππέα (άρθρο 3)
    • ότι για τη σημείωση των κινήσεων, «επειδή ο βασιλεύς και η βασίλισσα έχουν εις την ελληνική γλώσσαν το αυτό αρχικόν γράμμα, προστίθεται συνήθως εις το αρχικόν γράμμα του βασιλέως το τελικόν ς προς διάκρισιν όπως γίνεται εις άλλας γλώσσας εις παρομοίας περιπτώσεις. Τινές εν τούτοις προς ευκολίαν εις την τυπογραφίαν  και κατά την αναγραφήν των κινήσεων αντί του Βς παραδέχονται το κεφαλαίον γράμμα Ρ, αρχικόν της λέξεως Ρήγας = Βασιλεύς» (υποσημ. σελ. 676 αριστερά)
    • ότι το σαχ το έλεγαν ακόμη, αλά γαλλικά, εσέκ και το ροκέ το έλεγαν ροκ (άρθρα 5 και 6)
    • ότι ο διαιτητής λεγόταν επίσης και  διευθυντής αγωνίσματος (άρθρο 14 κ.επ.)
    • ότι ο χρόνος σκέψης ήταν 30 κινήσεις στο πρώτο δίωρο και ανάλογα στη συνέχεια (άρθρο 20)
    • ότι εκτός από τους κανόνες για τη διακοπή της παρτίδας (άρθρο 21) —που αν και δεν υπάρχουν πια εδώ και χρόνια στο σημερινό σώμα των Κανόνων, είναι χρήσιμοι για το διαιτητή ακόμη και σήμερα για να αντιμετωπίσει μια έκτακτη περίπτωση, υπήρχαν και κανόνες για παρτίδες με χάριν (άρθρο 22), δηλαδή παρτίδες όπου ο ισχυρός αντίπαλος δίνει διάφορα πλεονεκτήματα (κίνηση, υλικό) στον αντίπαλο για να είναι κάποως πιο ισορροπημένη και ενδιαφέρουσα η παρτίδα ανάμεσά τους
    • ότι τα τυχόν προβλήματα μπορούσαν να λυθούν και από μη ενδιαφερόμενο (μη εμπλεκόμενο, θα λέγαμε σήμερα) θεατή (άρθρο 24).
  • Για τις εισαγωγικές γνώσεις περί ανοιγμάτων και περί καλλιτεχνικού σκακιού
  • Για τα διάφορα αξιοπερίεργα (ανάμεσα στα οποία, με φωτογραφία, και το σκακιστικό χωριό Στρέμπεκ στη Γερμανία) και τέλος
  • Για την τελευταία παράγραφο του άρθρου, με τη σύντομη αναφορά στα τότε τρέχοντα για το ελληνικό σκάκι (σελ 681 πάνω).
Advertisements

1 Οκτώβριος, 2009 - Posted by | ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ, ΠΡΙΝ ΠΕΝΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ | , ,

7 Σχόλια »

  1. Είχα την τύχη να γνωρίσω τον Λάζαρο Δρεπανιώτη. Εξαίρετη προσωπικότητα, με αγάπη για το σκάκι και με πολύπλευρη προσφορά. Λυπάμαι που το λέω, αλλά σπανίζουν τέτοιοι παράγοντες σήμερα στον χώρο μας.

    Σχόλιο από Βαγγέλης Βιδάλης | 2 Οκτώβριος, 2009

  2. […] της εγκυκλοπαίδειας Ήλιος που σας παρουσίασα εδώ υπάρχει και η διπλανή φωτογραφία, για την οποία […]

    Πίνγκμπακ από Ένα δύσκολο φωτοκουίζ « ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά | 2 Οκτώβριος, 2009

  3. Ερώτηση ενός ψιλοάσχετου: αν στα γαλλικά το σαχ λέγεται εσέκ, και είχε περάσει έτσι και στα ελληνικά εκείνα τα χρόνια, το «ρουά» που μάθαινα εγώ μικρός από πού το πήραμε; Ψευδομετάφραση;

    Σχόλιο από Δύτης των νιπτήρων | 9 Οκτώβριος, 2009

  4. Τα γαλλικά, Δύτη μου, δεν είναι το φόρτε μου, αλλά το ρουά είναι προφανώς από το Roi, που στα γαλλικά είναι ο βασιλιάς.
    Η πλήρης απειλή ήταν (και φαντάζομαι πως είναι ακόμη στα γαλλικά) échec au Roi (αν το γκουγκλίσεις θα βρεις μέχρι και ταινία και τραγούδι σχετικά) –με σημερινή ορολογία θα λέγαμε σαχ στο βασιλιάcheck to the king). Ε, τελικά έφυγε το εσέκ (ποιος ξέρει, ίσως επειδή ακουγόταν τότε συχνά και η τούρκικη βρισιά «εσόγλου εσέκ» που είχαν φέρει οι πρόσφυγες) κι έμεινε μόνο το ρουά…

    Σχόλιο από dokiskaki | 9 Οκτώβριος, 2009

  5. Καλύφθηκα πλήρως!
    Θέμα για έρευνα (αν δεν το έχεις ψάξει ήδη): άραγε πότε καθιερώθηκε το «σαχ» στον ελληνικό σκακιστικό κόσμο; Και από ποια γλώσσα, γιατί ούτε στα αγγλικά ούτε στα γαλλικά χρησιμοποιούν αυτόν τον (περσικό) όρο. Εγώ όταν μάθαινα στο δημοτικό σκάκι, χρησιμοποιούσαμε τα γαλλικά ρουά, ρεν, τουρ.

    Σχόλιο από Δύτης των νιπτήρων | 9 Οκτώβριος, 2009

  6. Το σαχ είναι από το ομόηχο γερμανικό Schach! Από πότε, δεν το ξέρω. Υποθέτω ίσως κατά τη δεκαετία 1955-65, πιθανόν επειδή τότε η πλουσιότερη σκακιστική βιβλιογραφία (και η περισσότερη που έφτανε στην Ελλάδα) ήταν στα γερμανικά.

    Σχόλιο από dokiskaki | 9 Οκτώβριος, 2009

  7. Άιιιι! γκάφα! τα γερμανικά τα ξέχασα τελείως…

    Σχόλιο από Δύτης των νιπτήρων | 9 Οκτώβριος, 2009


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: