ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Στιγμές μελαγχολίας κι ένα μικρό καλούδι

Σαν σήμερα, 1η του Οκτώβρη πριν από 29 χρόνια, έφυγε οριστικά ο πατέρας μου Λάζαρος Δρεπανιώτης, πρόεδρος τότε της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας (και του Σκακιστικού Ομίλου Καλλιθέας). Όσοι έζησαν τη σύντομη θητεία του στην ΕΣΟ παραδέχονται ακόμη και σήμερα ότι ήταν μια εποχή ανάτασης, που έμεινε στη μέση αλλά πρόλαβε να βάλει τα θεμέλια για πολλά από τα ξεπετάγματα της επόμενης σκακιστικής δεκαετίας.

Τέτοιες μέρες επίσης πριν από 35 χρόνια (δεν θυμάμαι πια πότε ακριβώς), φρέσκος φοιτητής στο ΕΜΠ, γράφτηκα στο ΣΟ Καλλιθέας. Ο τότε αρμόδιος (μακαρίτης κι αυτός από παλιά) μου είπε όταν έμαθε ότι περνούσα τακτικά από το εντευκτήριο της ΕΣΟ (τότε στην Ακαδημίας): «Δεν κοιτάς να βρεις να φέρεις από εκεί δυο άσπρα κι ένα μαύρο αλογάκι να συμπληρώσουμε ένα σετ που μας έχει χαλάσει;» Ήταν η εποχή που στα εσωτερικά τουρνουά παίζαμε με χρονόμετρα που δούλευαν μόνο από τη μια μεριά (να μη χαλάσουμε τα καλά των διασυλλογικών) και όταν έφτανε η πίεση χρόνου έβγαινε ένα από τα «καλά», ο υπεύθυνος αντέγραφε εκεί το σωστό χρόνο από τη μεριά που λειτουργούσε και υπολόγιζε με το ρολόι του χεριού του το σωστό και για την άλλη…

Ελπίζω να μου συγχωρήσετε λοιπόν την κακοκεφιά —πολύ περισσότερο που πέρασε ένας (αδιάφορος για μένα) μήνας εντατικής παραγοντικής δραστηριότητας (προϋπολογισμός και Γενική Συνέλευση στην ΕΣΟ, αγωνιστικό πρόγραμμα στην ΕΣΣΝΑ) που, επιτρέψτε μου, μου θυμίζουν πια «μία από τα ίδια». Μικρές ή ασήμαντες αλλαγές, αδυναμία να κάνουμε πιο πολλά, καβγάδες χωρίς λόγο, ένα κουραστικό και ατέλειωτο deja vu.

Το μικρό καλούδι

ilios-logoΓια να αλλάξουμε διάθεση λοιπόν, θα ήθελα να σας προσφέρω σήμερα ένα πραγματικό καλούδι που ξαναβρέθηκε στα χέρια μου. Το λήμμα ζατρίκιον από το περιοδικό-εγκυκλοπαίδεια «Ήλιος», στις σελίδες 675-681 του 8ου τόμου. Το λήμμα είναι γραμμένο από μια θρυλική προσωπικότητα, το Σταύρο Ιατρίδη. Πατήστε εδώ για να το διαβάσετε σε μορφή pdf.

Το λήμμα είναι γραμμένο το αργότερο το 1950 (υπάρχει αναφορά στην Ολυμπιάδα του Ντουμπρόβνικ). Το άρθρο είναι πραγματικό σεντούκι με ενδιαφέρουσες πληροφορίες:

  • Για την ετυμολογία και την καταγωγή του σκακιού (λίγο από σαντρίκιον-ζατρίκιον αλλά και σαντράτσι «ως λέγεται νυν εν Ηπείρω το ζατρίκιον», μέχρι το παραμύθι με το βραχμάνο Σίσσα και τό ρύζι του), στην αρχή του άρθρου.
  • Για τους πρώτους επίσημους Κανόνες του Σκακιού, όπως είχαν εγκριθεί από το 6° συνέδριο της FIDE, στη Βενετία το 1929. Από το (ολοφάνερα σχολιασμένο από τον Ιατρίδη) κείμενο των Κανόνων (σελ. 675-678) μαθαίνουμε ένα σωρό πράγματα:
    • ότι το σκάκι «δεν είναι τυχηρόν παίγνιον» (άρθρο 1.1)
    • ότι τον ίππο τότε τον έλεγαν ακόμη Ιππέα (άρθρο 3)
    • ότι για τη σημείωση των κινήσεων, «επειδή ο βασιλεύς και η βασίλισσα έχουν εις την ελληνική γλώσσαν το αυτό αρχικόν γράμμα, προστίθεται συνήθως εις το αρχικόν γράμμα του βασιλέως το τελικόν ς προς διάκρισιν όπως γίνεται εις άλλας γλώσσας εις παρομοίας περιπτώσεις. Τινές εν τούτοις προς ευκολίαν εις την τυπογραφίαν  και κατά την αναγραφήν των κινήσεων αντί του Βς παραδέχονται το κεφαλαίον γράμμα Ρ, αρχικόν της λέξεως Ρήγας = Βασιλεύς» (υποσημ. σελ. 676 αριστερά)
    • ότι το σαχ το έλεγαν ακόμη, αλά γαλλικά, εσέκ και το ροκέ το έλεγαν ροκ (άρθρα 5 και 6)
    • ότι ο διαιτητής λεγόταν επίσης και  διευθυντής αγωνίσματος (άρθρο 14 κ.επ.)
    • ότι ο χρόνος σκέψης ήταν 30 κινήσεις στο πρώτο δίωρο και ανάλογα στη συνέχεια (άρθρο 20)
    • ότι εκτός από τους κανόνες για τη διακοπή της παρτίδας (άρθρο 21) —που αν και δεν υπάρχουν πια εδώ και χρόνια στο σημερινό σώμα των Κανόνων, είναι χρήσιμοι για το διαιτητή ακόμη και σήμερα για να αντιμετωπίσει μια έκτακτη περίπτωση, υπήρχαν και κανόνες για παρτίδες με χάριν (άρθρο 22), δηλαδή παρτίδες όπου ο ισχυρός αντίπαλος δίνει διάφορα πλεονεκτήματα (κίνηση, υλικό) στον αντίπαλο για να είναι κάποως πιο ισορροπημένη και ενδιαφέρουσα η παρτίδα ανάμεσά τους
    • ότι τα τυχόν προβλήματα μπορούσαν να λυθούν και από μη ενδιαφερόμενο (μη εμπλεκόμενο, θα λέγαμε σήμερα) θεατή (άρθρο 24).
  • Για τις εισαγωγικές γνώσεις περί ανοιγμάτων και περί καλλιτεχνικού σκακιού
  • Για τα διάφορα αξιοπερίεργα (ανάμεσα στα οποία, με φωτογραφία, και το σκακιστικό χωριό Στρέμπεκ στη Γερμανία) και τέλος
  • Για την τελευταία παράγραφο του άρθρου, με τη σύντομη αναφορά στα τότε τρέχοντα για το ελληνικό σκάκι (σελ 681 πάνω).
Advertisements

1 Οκτώβριος, 2009 Posted by | ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ, ΠΡΙΝ ΠΕΝΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ | , , | 7 Σχόλια

Η πρώτη «σύγχρονη» σκακιστική παρτίδα

galeriaΤους δύο μήνες ανάπαυσης στο σκακιστικό του ιστολόγιο, Σκάκι στα σχολεία, ο Ηλίας Οικονομόπουλος έστρεψε το ενδιαφέρον του στο alter ego του, την ισπανική γλώσσα. Ως «νυν και αεί» σκακιστής όμως, δεν παρέλειψε να παρουσιάσει από το άλλο του ιστολόγιο, την Galería Hispánica (ένα ιστολόγιο που «αποσκοπεί στην παρουσίαση και έρευνα της λογοτεχνίας, της γλώσσας και του πολιτισμού της Ισπανίας και των χωρών της Λατινικής Αμερικής») μια παλιότερη μελέτη του σχετικά με την πιθανόν πρώτη καταγραμμένη παρτίδα σύγχρονου σκακιού στην ιστορία.

Πρόκειται για το σκάκι της αγάπης (escacs d’amor) ένα πανέμορφο ποίημα το οποίο χρησιμοποιεί το σκάκι σαν μια αλληγορία του έρωτα. Οι τρεις δημιουργοί του το συνέλαβαν ως μια παρτίδα ανάμεσα στον Καστέλβι (που παίζει με τα Λευκά και υποδύεται τον Άρη και τον Έρωτα) και τον Βινιόλες (που παίζει με τα Μαύρα και υποδύεται την Αφροδίτη και τη Δόξα). Ο Άρης προσπαθεί να κερδίσει την αγάπη της Αφροδίτης, ενώ ο Ερμής (που τον υποδύεται ο Φενολιάρ, ισχυρός σκακιστής της εποχής) παίζει το ρόλο του ρυθμιστή ή διαιτητή, κάνει σχόλια, και θέτει τους κανόνες.

Ο τόπος είναι η Βαλένθια (Βαλένσια την αποδίδει βέβαια σωστά ο Ηλίας), περί το 1475 και οι πρωταγωνιστές ήταν διάσημοι και ισχυροί της εποχής. Ο Φρανσέσκ ντε Καστέλβι [Francesc de Castellvi] ήταν σύμβουλος στην αυλή του βασιλιά Φερδινάνδου, του συζύγου της Ισαβέλας, ο Μπερνάτ Φενολιάρ [Bernat Fenollar] ήταν γραμματέας του Φερδινάνδου, ιερέας, καθηγητής μαθηματικών κ.ά., ενώ ο Ναρσίς Βινιόλες [Narcis Vinyoles] ήταν  πολιτικός, συγγραφέας και ανώτατος δικαστικός.

Στο άρθρο του ο Ηλίας παρουσιάζει αυτή την θεωρούμενη ως πρώτη καταγραμμένη παρτίδα σύγχρονου σκακιού (με τη βασίλισσα να ασκεί τις σημερινές υπερδυνάμεις της), τους πρώτους στίχους του ποιήματος (σε προαναγεννησιακά καταλανικά, που κάτι σου θυμιζουν όταν τα διαβάζεις αλλά δεν μπορείς να είσαι και απόλυτα βέβαιος) αλλά και πολλά στοιχεία ακόμη που ενισχύουν την αίσθηση ότι το σύγχρονο σκάκι είναι πολύ πιθανό να γεννήθηκε στην Ισπανία της ρεκονκουίστα, της ανακατάκτησης από τους Άραβες. Πατήστε εδώ για να απολαύσετε όλο το άρθρο του Ηλία.

17 Ιουνίου, 2009 Posted by | ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ, ΙΣΤΟΤΟΠΟΙ, ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΑΚΙ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ | , | 1 σχόλιο

Η αφαίρεση του μισόποντου και πώς η λογική έγινε παραλογισμός

Την αφορμή γι’ αυτό το άρθρο μου την έδωσαν τα παράπονα ενός πολύ καλού φίλου: «Τρίτη φορά μέσα σε ένα μήνα χάνουμε με 2-1½ επειδή κάτι έτυχε σε κάποιον! Δεν είναι υπερβολική η αφαίρεση του μισόποντου στα ματς που παίζονται σε τέσσερις σκακιέρες;»

Αναφερόταν φυσικά στην παγιωμένη πια εσωτερική μας ρύθμιση, που έχει περάσει σε όλα τα διασυλλογικά: Όταν λείπει ένας παίκτης, η ομάδα του τιμωρείται με αφαίρεση μισού πόντου («μισής σκακιέρας»). Αυτό σημαίνει ότι, π.χ. σε ματς τεσσάρων σκακιερών, πρέπει και οι τρεις παρόντες να μη χάσουν πάνω από ένα βαθμό για να κερδίσουν το ματς με 2½-1 (από 3-1) ή 2-1½ (από 2½-1½). Ισοπαλία δεν υπάρχει: Το 2-2 γίνεται η ήττα με 2-1½ που τόσο ενόχλησε το φίλο μου.

Επομένως, στην Ελλάδα, οι τρεις σκακιστές είναι ο ελάχιστος αριθμός παρόντων που πρέπει να διαθέτει μια ομάδα για να έχει τη δυνατότητα να πετύχει θετικό αποτέλεσμα σε ματς που γίνεται σε τέσσερις σκακιέρες.  Αντίστοιχα, σε ματς έξι σκακιερών ο ελάχιστος αριθμός παρόντων είναι τέσσερις (μπορούν να νικήσουν με 3-2), σε οκτώ σκακιέρες οι πέντε (νίκη με 3½-3), σε δέκα σκακιέρες οι έξι (νίκη με 5-4), σε δώδεκα σκακιέρες οι οκτώ (νίκη με 5-4).

«Αυτά όλα τα ξέρω και τα καταλαβαίνω» μου είπε ο φίλος. «Τη λογική τους δεν καταλαβαίνω.»

Φυσικά, η λογική δεν είναι όπως άκουσα πρόσφατα «να τιμωρηθεί ο σύλλογος που δεν έφερε παίκτη να παίξει —τι φταίει ο αντίπαλος (και οι γονείς του, στους παιδικούς αγώνες) να χάνουν την ώρα τους;».

Για το παράπτωμα της μη προσέλευσης του παίκτη, ο σύλλογος τιμωρείται ήδη από τους Κανόνες του Σκακιού: με το μηδενισμό του στη συγκεκριμένη σκακιέρα —και μια βασική αρχή σε κάθε δίκαιο κανονιστικό σύστημα είναι ότι δεν πρέπει να επιβάλλεται δύο φορές τιμωρία για το ίδιο αδίκημα. Όσο για το επιχείρημα της «χαμένης ώρας», απλώς προκαλεί κατάθλιψη η επίκλησή του (δηλαδή αν το παιδί τους έπαιζε και έκανε ματ σε τέσσερις κινήσεις οι γονείς θα ήταν περήφανοι και δεν θα ήταν χαμένη η ώρα;). Επιπλέον, οι Κανόνες του Σκακιού θα προσφέρουν στο εξής (και μέσω της προκήρυξης) και άλλα, πιο πρόσφορα μέτρα για το συγκεκριμένο πρόβλημα (π.χ. μείωση του χρόνου μέχρι το μηδενισμό σε μη προσέλευση ή απαγόρευση να ξεκινήσει ολόκληρη η ομάδα αν δεν εγκαταλείψει τις απούσες σκακιέρες).

Αφού υπήρξα όμως ο εισηγητής του μέτρου με την αφαίρεση του μισόποντου, νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να αναφέρω και το σκεπτικό του.

Πατήστε εδώ για τη συνέχεια

6 Μαΐου, 2009 Posted by | ΕΣΟ, ΕΣΣΝΑ, ΘΕΣΜΟΙ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ, ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΓΩΝΩΝ, ΣΧΟΛΙΚΑ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑΤΑ | , , , , | 6 Σχόλια

Με πόσες παρτίδες γίνομαι γκρανμέτρ;

390900movΣτο προκλητικό αυτό ερώτημα υποστηρίζει ότι μπόρεσε να δώσει μια πρώτη απάντηση ο Ρόμπερτ Χάουαρντ, ερευνητής του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλλίας στην Αυστραλία.

Ο Xάουαρντ ολοκλήρωσε πρόσφατα μια μεγάλη σκακιστική έρευνα, στα πλαίσια της οποίας έστειλε αναλυτικά ερωτηματολόγια και πήρε απαντήσεις από 581 σκακιστές —ανάμεσά τους πέντε γκρανμέτρ, 25 διεθνείς μετρ, 67 μετρ FIDE, και από δύο γκρανμέτρ, δύο διεθνείς μετρ, και μετρ FIDE γυναικών. Χαρακτηρίζει πάντως τα πρώτα ευρήματά του ακόμη ως προκαταρκτικά.

Μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν:

  • Οι σκακιστές μαθαίνουν (κατά μέσο όρο) τις κινήσεις σε ηλικία οκτώ ετών (οι κορυφαίοι σχεδόν δύο χρόνια νωρίτερα).
  • Η μέση ηλικία που άρχισαν να συμμετέχουν σε σοβαρά τουρνουά ήταν τα 14 χρόνια τους (για τους κορυφαίους, τα 12).
  • Οι περισσότεροι σκακιστές είχαν κάποιου είδους προπόνηση ή προπονητή και μελετούν σκάκι κατά μέσο όρο πέντε με έξι ώρες την εβδομάδα, αλλά εδώ υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις (από 0 μέχρι 60 ώρες).
  • Οι περισσότεροι θεωρούν ότι οι ώρες για τη σκακιστική μελέτη είναι βέβαια ένας παράγοντας της σκακιστικής εξέλιξης, αλλά συγκριτικά δεν είναι από τους πιο σημαντικούς.
  • Οι περισσότεροι σκακιστές που απάντησαν πιστεύουν βαθύτατα ότι το σκάκι είναι θέμα φυσικού ταλέντου και η πλειοψηφία τους πιστεύει ότι οι δέκα κορυφαίοι στον κόσμο έχουν κάποια ξεχωριστά χαρίσματα, και ότι πραγματικά λίγοι μπορούν να φτάσουν σε τέτοιο επίπεδο.
  • Πολλοί πιστεύουν ωστόσο ότι με πολλή δουλειά και πολλούς αγώνες, ένας σκακιστής μπορεί να φτάσει πολύ ψηλά. Κάποιοι πιστεύουν μάλιστα ότι σχεδόν οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται μπορεί, με αρκετή εξάσκηση και μελέτη, να φτάσει στο επίπεδο του μετρ FIDE.
  • Οι απόψεις για την ουσία του φυσικού σκακιστικού ταλέντου διαφέρουν, αλλά οι πιο συνηθισμένες απόψεις αναφέρουν ότι χρειάζεται καλή χωρική αντίληψη, υψηλός δείκτης νοημοσύνης (IQ), καλή μνήμη, δημιουργικότητα, ισχυρά κίνητρα, μεγάλη θέληση νίκης, έλεγχος των συναισθημάτων, και ψυχική αντοχή.
  • Η πλειοψηφία πιστεύει ότι οι αξιολογημένες παρτίδες (όπως εξηγεί στην αναλυτική παρουσίαση της έρευνας, ο ερευνητής εννοεί αξιολόγηση, αξιολογημένες παρτίδες κλπ. τη δραστηριότητα πάνω από το 2200) και η μελέτη είναι εξίσου σημαντικοί παράγοντες για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων.

Και για να έρθουμε επιτέλους στο ερώτημα του τίτλου:

  • Κατά μέσο όρο, οι γκρανμέτρ χρειάστηκαν 390 αξιολογημένες παρτίδες στους πίνακες της FIDE από τη στιγμή που μπήκαν στον πίνακα μέχρι τη στιγμή που πήραν τον τίτλο του GM.
  • Οι περισσότεροι σκακιστές δεν παίζουν ούτε κατά προσέγγιση τόσο πολλές αξιολογημένες παρτίδες στη σταδιοδρομία τους ώστε να έχουν ρεαλιστικές δυνατότητες να γίνουν γκρανμέτρ.
  • Τα δύο τρίτα πάντως από όσους παίζουν περισσότερες από 900 παρτίδες τελικά καταφέρνουν να γίνουν γκρανμέτρ.
  •  Όσοι όμως παίζουν περισσότερες από 740 παρτίδες αλλά δεν γίνονται γκρανμέτρ, σκοντάφτουν κατά μέσο όρο σε ένα ανυπέρβλητο φράγμα στο επίπεδο του 2400.

Η ανάλυση των στοιχείων για τους σκακιστές που έπαιξαν περισσότερες από 900  αξιολογημένες διεθνείς παρτίδες δείχνει ότι όσοι φτάνουν κάποτε στους δέκα κορυφαίους του κόσμου ξεχωρίζουν πραγματικά από την αρχική εισόδό τους στον πίνακα αξιολόγησης. Μπαίνουν στον πίνακα σε πολύ μικρότερη, κατά μέσο όρο, ηλικία, κερδίζουν τον τίτλο του γκρανμέτρ πολύ πιο νέοι και πολύ πιο γρήγορα  και βελτιώνουν την αξιολόγησή τους πολύ πιο δραστικά από τους άλλους γκρανμέτρ.

Σκοπεύω να παρουσιάσω αναλυτικότερα κάποια ενδιαφέροντα σημεία αυτής της μελέτης και σε επόμενα άρθρα. Οι βιαστικοί πάντως, μπορούν να διαβάσουν το αναλυτικό άρθρο (στα αγγλικά) από εδώ.

Ευχαριστώ το Φίλιππο που μου υπόδειξε αυτή τη μελέτη. -Τ.

17 Νοέμβριος, 2008 Posted by | ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ, ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΑΚΙ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ | , | 1 σχόλιο