ελληνικά, σκακιστικά, πολιτικά

αναλύσεις και συζητήσεις

Σε ποιον κάνει καλό το μπλοκάρισμα;

NimzoSalweΣύμφωνα με τη Σκακιστική Εγκυκλοπαίδεια (σελ. 377) του Χρήστου Κεφαλή, Kέδρος 2008:

μπλοκάρισμα είναι ο μηχανικός περιορισμός της κινητικότητας των εχθρικών πεσσών. Σχεδόν πάντα αναφέρεται στα πιόνια και πραγματοποιείται με την τοποθέτηση ενός κομματιού στα τετράγωνα αμέσως μπροστά τους. Τον όρο εισήγαγε ο Νίμτσοβιτς, που ανέλυσε το θέμα στο βιβλίο του die Blockade (1925). O όρος χρησιμοποιείται ακόμη όταν δύο πιόνια σταματούν το ένα το άλλο και για θέσεις όπου τα πιόνια δεν έχουν κινητικότητα.

Συνηθέστερα μπλοκάρονται τα ελεύθερα πιόνια του αντιπάλου, ώστε να ακινητοποιηθούν και να γίνουν ακίνδυνα. Ακόμη, μπορεί να μπλοκαριστεί ομάδα πιονιών όπως στη Γαλλική άμυνα τα πιόνια d5 και e6 των μαύρων, όταν τα τετράγωνα εμπρός τους καταληφθούν από αντίπαλα κομμάτια. Πιο κατάλληλο κομμάτι γι’ αυτό το ρόλο θεωρείται ο ίππος, επειδή μπορεί να εκπληρώνει ταυτόχρονα τις άλλες λειτουργίες του.

Το μπλοκάρισμα είναι αποτελεσματικό όταν το κομμάτι που μπλοκάρει μπορεί να διατηρηθεί στη θέση του, ενώ η αντίπαλη πλευρά προσπαθεί με κάθε τρόπο να το εκδιώξει.

Η νίκη του Νίμτσοβιτς με τα λευκά επί του Σάλβε στο τουρνουά του Κάρλσμπαντ (σήμερα Κάρλοβι Βάρι) το 1911 θεωρείται η κλασική παρτίδα όπου ο εμπνευστής της επέδειξε για πρώτη φορά την κεντρική ιδέα και τη λειτουργία του μπλοκαρίσματος, σε συνδυασμό με μια άλλη καινούργια στρατηγική ιδέα, την «υπερπροστασία». (Στο διάγραμμα, από τον ιστότοπο chessgames.com, η θέση πριν από το 17.Ιe5).

Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά και δείχνουν ότι το μπλοκάρισμα είναι ένας μηχανισμός που ενισχύει τις θέσεις του ισχυρότερου. Καλό γι’ αυτόν που επιβάλλει το μπλοκάρισμα, κακό γι’ αυτόν που το υφίσταται. Όμως… πώς πρέπει να λέμε στα ελληνικά το αποτέλεσμα της ενέργειας του μπλοκαρίσματος;

Αν και υπάρχει ο όρος «αποκλεισμός» που αποδίδει από παλιά στα ελληνικά (κυρίως) το ναυτικό αποκλεισμό (αγγλικά: blockade), έχω την αίσθηση ότι ο Νίμτσοβιτς δεν είχε ακριβώς αυτό κατά νου όταν μετέφερε τον όρο στη σκακιέρα. Παρεμπιπτόντως, είναι ενδιαφέρον ότι μερικοί από τους πιο σημαντικούς ναυτικούς αποκλεισμούς που αναφέρονται στο σχετικό άρθρο της αγγλικής Wikipedia αφορούν σημαντικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας, ναυτικής (και όχι μόνο).

Επειδή ακριβώς δεν πρόκειται (συνήθως!) για γενικό αποκλεισμό στη σκακιέρα, αλλά μάλλον για τοπική αδρανοποίηση του αντίπαλου, ο Στράτος Γρίβας προσπαθεί να καθιερώσει από τα βιβλία και τα γραπτά του έναν ελληνικό όρο, τη σταθεροποίηση, και να εξοβελίσει εντελώς οτιδήποτε έχει σχέση με μπλόκο. Μου φαίνεται όμως ότι αυτός ο όρος δεν είναι απολύτως κατάλληλος, επειδή αφενός είναι πολύ γενικός και αφετέρου είναι …μάλλον θετικός (στη φράση «του σταθεροποίησα τη θέση» π.χ. δεν μου μοιάζει να έκανα και τίποτα κακό στον αντίπαλο).

Από την άλλη, θαρρώ ότι το μπλόκο έχει κερδίσει πια το δικαίωμα να το θεωρούμε εντελώς ελληνική λέξη, «καθαγιασμένη» θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος και από μπλόκα όπως της Κοκκινιάς. Γι’ αυτό, στα σκακιστικά βιβλία που επιμελούμαι πρότεινα και χρησιμοποίησα μερικές φορές τον όρο μπλοκάδα. Ο παίκτης μπλοκάρει τον αντίπαλο, που παθαίνει ή βρίσκεται σε μπλοκάδα. Τι είναι η μπλοκάδα; Κάτι κακό, όπου…(η συνέχεια στην αρχή του άρθρου).

Θα με ενδιέφερε όμως ποια είναι η δική σας γνώμη ως σκακιστών και αναγνωστών. Και… μη βιάζεστε, δεν τελειώσαμε: Πώς θα πούμε αυτόν που μπλοκάρει (δεν μας κάνει μάλλον ο «μπλοκέρ» ή «μπλοκαδόρος» από το βόλεϊ, επειδή η δουλειά εκείνη έχει μάλλον διαφορετική, αντεπιθετική λογική) –και πώς θα πούμε το θύμα της σταθεροποίησης, μπλοκάδας, ή ό,τι άλλο προτείνετε;

Advertisements

17 Ιουνίου, 2009 - Posted by | ΣΚΑΚΙ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ, ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ | , , , , , , , , ,

14 Σχόλια »

  1. Στην ορολογία των προβληματιστών (δες εδώ) αναφέρω τους όρους :
    Μπλοκ ή Αποκλεισμός (Block),
    Πλήρες Μπλοκ, Ατελές Μπλοκ (Complete Block, Incomplete Block),
    Μπλοκαρισμένες διαφυγές (Blocked flights),
    Αυτομπλοκάρισμα ή Αυτοαποκλεισμός (Self-block).

    Σχόλιο από Manolas Emmanuel | 17 Ιουνίου, 2009

  2. Μανώλη, ευχαριστώ και πολύ χρήσιμη προσθήκη (ευχαριστώ και για το λινκ στο γλωσσάρι σου). Δεν είναι όμως κάτι διαφορετικό τα μπλόκα στο καλλιτεχνικό σκάκι από το μπλοκάρισμα αλά Νίμτσοβιτς;

    Σχόλιο από dokiskaki | 17 Ιουνίου, 2009

  3. Είδα το θέμα μόνο ως χρήση συγκεκριμένων λέξεων. Το μπλοκάρισμα του Νίμτσοβιτς είναι διαφορετικό. Εξηγώ παρακάτω τι σημαίνουν στα σκακιστικά προβλήματα οι όροι που ανέφερα.

    Όταν σε ένα πρόβλημα υπάρχουν έτοιμα ματ σε κάθε άμυνα του μαύρου έχουμε πλήρη αποκλεισμό και πρέπει να βρούμε για κλειδί μια κίνηση αναμονής που να μη χαλάει κανένα έτοιμο ματ. Αν χαλάει μερικά, έχουμε αλλαγμένα ματ (problem mutate). Όταν έχουμε ατελή αποκλεισμό, ψάχνουμε κάποιο κλειδί που να το μετατρέπει σε πλήρες μπλοκ.

    Τώρα, τα τετράγωνα γύρω από τον μαύρο βασιλιά λέγονται Διαφυγές του (flights). Κάποιες από αυτές είναι κενές αλλά ελέγχονται από μακριά, κάποιες είναι μπλοκαρισμένες από λευκά κομμάτια που δεν παίρνονται επειδή υποστηρίζονται, κάποιες είναι κατειλημμένες από μαύρα κομμάτια. Η τελευταία περίπτωση λέγεται αυτομπλοκάρισμα.

    Σχόλιο από Manolas Emmanuel | 18 Ιουνίου, 2009

  4. Φράσσω(φράζω) = γερ. blockieren, αγγ. to block.
    Έτσι ίσως φραγμός(φράξιμο) αντί Blockade/μπλοκάρισμα να είναι πιό ταιριαστό στην συγκεκριμένη περίπτωση όπου πράγματι κάποιο κομμάτι (πιόνι) φράζει τον δρόμο κάποιου (άλλου) πιονιού.
    Και αντί για «μπλοκαρισμένο κέντρο» «φραγμένο κέντρο»;

    Σχόλιο από Nikos Begnis | 18 Ιουνίου, 2009

  5. Νίκο, καλωσόρισες από το φτωχικό μας! Πού έχεις χαθεί;

    Σχόλιο από dokiskaki | 19 Ιουνίου, 2009

  6. Ο όρος σταθεροποίηση έχει να κάνει με κάτι διαφορετικό απο το μπλοκάρισμα νομίζω.

    Σταθερή μπορούμε να πούμε μια θέση, από την οποία απουσιάζουν τα δυναμικά χαρακτηριστικά. Μια μπλοκαρισμένη θέση μπορεί να είναι σταθερή, μπορεί και όχι.

    Όταν σε μια θέση δεν είναι δυνατή η δραματική αλλαγή τόσο των στρατηγικών όσο και των τακτικών της μοτίβων, τότε είναι σταθερή.

    Ο Dorfman (και πολλοί άλλοι) την ονομάζει στατικές θέσεις. Ο τελευταίος έχει αναπτύξει μια δική του μεθοδολογία πάνω στην σημασία των στατικών χαρακτηριστικών μιας θέσης κλπ…..

    Σχόλιο από Kostas Oreopoulos | 19 Ιουνίου, 2009

  7. Γιατι οχι απλα ακινητοποιηση-ακινητοποιω?Ο ορος χρειάζεται περιγραφή και στα αγγλικά πχ blocking the centre δεν εξηγει το πως γινεται αυτο αρα ακινητοποιώ το κέντρο είναι εξίσου σαφές η ασαφές με τον αγγλικό όρο και τον αποδίδει νομίζω πιστά.

    Σχόλιο από Χρυσανθοπουλος Δημητρης | 20 Ιουνίου, 2009

  8. Χάθηκα; Ε, όχι και χάθηκα, εδώ είμαι όλη την ώρα…απλώς δεν μπορoύσες να με δέις! 😉

    Σχόλιο από Nikos Begnis | 21 Ιουνίου, 2009

  9. Σωστή διατύπωση θα έλεγα με την μόνη διαφορά ότι ακινητοποιημένο λέμε ότι είναι και ένα καρφωμένο πιόνι ή κομμάτι, δεν λέμε όμως ότι είναι μπλοκαρισμένο.

    Σχόλιο από Nikos Begnis | 21 Ιουνίου, 2009

  10. Νίκο, συγγνώμη για τη σπαμοπαγίδα, δεν καταλαβαίνω τι έπαθε και μπλοκάρει (χεχε) συστηματικά μόνο τα δικά σου…

    Σχόλιο από dokiskaki | 23 Ιουνίου, 2009

  11. Φρακάρει άσχημα δηλαδή… :-/

    Σχόλιο από Nikos Begnis | 23 Ιουνίου, 2009

  12. Ενα κομμάτι αν είναι καρφωμένο με τον Βασιλια πίσω του είναι ακινητοποιημένο όσο τουλάχιστον υπάρχει το καρφωμα.
    Ενα κέντρο με πχ λευκα πιονια δ4 ε5 και μαυρα ε6και δ5 είναι επίσης ακινητοποιημένο οσο αυτα παραμένουν στη θέση τους.
    Αν ομως το καρφωμα δεν αφορά τον βασιλια δεν υπάρχει ακινητοποίηση απο τον κανονισμό.Το ίδιο ισχύει και γιά κεντρο που μλοκάρεται-ελέγχεται από κομματια πχ Αγ3 Ιζ3..

    Με δυο λόγια υπάρχουν πολλές περιπ΄τωσεις μλοκαρίσματος-ακινητοποίησης για αυτό και ο Νιμτσοβιτς έγραψε τόσα πολλά για εξηγήσει τις επιμέρους .Αν έγραφε στα Ελληνικα πιθανόν καποιοι να παιδευόντουσαν τώρα αν το blockade αποδίδει σωστά το…Ακινητοποίησις!

    Σχόλιο από Χρυσανθοπουλος Δημητρης | 24 Ιουνίου, 2009

  13. Ευτυχώς δηλαδή που δεν έγραφε στα Ελληνικά γιατί αλλιώς ακόμα θα παιδευόταν πως να ονομάσει τον μπλοκαδόρο!

    Σχόλιο από Nikos Begnis | 28 Ιουνίου, 2009

  14. […] Σκακιστική Εγκυκλοπαίδεια Θα αρχίσω με ύμνους, με το υποκειμενικό μου κριτήριο, λέγοντας ότι πρόκειται για έργο – σταθμό στην ελληνική σκακιστική βιβλιογραφία. Έζησα από κοντά τη μεγάλη προσπάθεια του Χρήστου και το πάθος του (αναζητούσε στην πενιχρή μου βιβλιοθήκη στοιχεία φαινομενικά αδιάφορα) και απόλαυσα το εκπληκτικό αποτέλεσμα: ένα σπουδαίο βιβλίο που, διαβάζοντας κάθε κομμάτι χωριστά, νομίζεις πως γράφτηκε μόνο γι΄ αυτό! Όπως αναφέρει ο Παναγιώτης Αλπογιάννης, σε μία σπάνιας πληρότητας καταγραφή ελληνικών σκακιστικών βιβλίων, «Πρόκειται για ένα έργο ταυτόχρονα ενημερωτικό, διδακτικό και ψυχαγωγικό, που παρουσιάζει εύληπτα και κατανοητά τον μυστηριώδη, γοητευτικό κόσμο του σκακιού, φέρνοντάς τον κοντά στο αναγνωστικό κοινό της χώρας μας. Έτσι έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική σκακιστική βιβλιογραφία, όπου – σε αντίθεση με πολλές άλλες χώρες – δεν υπήρχε ως τώρα κάτι παρόμοιο. Στη “Σκακιστική Εγκυκλοπαίδεια” ο αναγνώστης θα βρει κάθε τι σχετικό με το αγωνιστικό σκάκι, αλλά και με όλες τις άλλες όψεις του σκακιού. Καρπός πολύχρονης έρευνας του συγγραφέα, το έργο περιέχει: 1250 περίπου λήμματα, 500 παρτίδες (οι περισσότερες με σύντομα σχόλια), 180 θέσεις από παρτίδες, φινάλε, προβλήματα κ.ά., καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Εκδοτικός οίκος: ΚΕΔΡΟΣ, σελίδες: 752, ημερομηνία έκδοσης: Δεκέμβριος 2008» (http://www.skakistiko.com/). Πολλά κείμενα έχουν αναπαραχθεί και αναδημοσιευτεί, ενώ κάποιες φορές έχουν γίνει αφορμή περεταίρω ανάπτυξης, όπως στο εξαιρετικά ενδιαφέρον «Σε ποιον κάνει καλό το μπλοκάρισμα;», που αναρτήθηκε στο σάιτ του Τάκη Δρεπανιώτη https://greekchesspolitics.wordpress.com/2009/06/17/blockade-howtos/ […]

    Πίνγκμπακ από Δούρειος Ίππος στη Λογοτεχνία | 7 Φεβρουαρίου, 2015


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: